1960’lar
Kasım 1967: İran’ın ilk nükleer reaktörü –ABD tarafından sağlanan 5 MW’lık Tahran Araştırma Reaktörü (TRR)– kritik seviyeye ulaşır. Başlangıçta yaklaşık %93 zenginleştirilmiş uranyumla çalışır (1993’te %20’ye çekilir).
1970’ler
1970: İran parlamentosu, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması’nı (NPT) onaylar.
1974: Şah Rıza Pehlevi, İran Atom Enerjisi Kurumu’nu (AEOI) kurar; 20 yıl içinde 23 nükleer santral ve tam yakıt döngüsü hedefini ilan eder.
1979: İran Devrimi ve Tahran’daki ABD Büyükelçiliği’nin basılması, ABD ile diplomatik ilişkileri koparır, nükleer projeler durdurulur.
1980’ler
19 Ocak 1984: ABD, İran’ı “devlet destekli teröre finansman sağlayanlar” listesine alır ve ağır yaptırımlar uygular.
1987: İran, Abdul Kadeer Han ağı aracılığıyla P-1 santrifüj teknik planlarına ulaşır.
1990’lar
1992: ABD Kongresi, İran-Irak Silahsızlanma Yasası’nı kabul eder; İran’ın gelişmiş silah programına katkı sağlayacak teknoloji transferini yasaklar.
1993: Arjantin’in Applied Research Institute’ü, TRR’yi %20 zenginleştirme kapasitesiyle dönüştürür; 115 kg yakıt Arjantin tarafından sağlanır (1987’de sözleşme imzalanmıştır).
5 Ağustos 1996: ABD, İran enerji sektörüne yıllık 20 milyon doların üzerinde yatırım yapanlara ceza getiren İran–Libya Yaptırımlar Yasası’nı onaylar.
2000’ler
Ağustos 2002: İranlı muhalif grup MEK, Natanz ve Arak yakınlarında nükleer tesisler inşa edildiğini açıklar.
12 Eylül 2003: IAEA’ye bağlı Yönetim Kurulu, İran’a zenginleştirme ve yeniden işleme faaliyetlerini derhal durdurmasını ister; Tahran’ın tüm ilgili malzemeleri beyan etmesi ve denetimlere izin vermesi kararlaştırılır.
21 Ekim 2003: İran, IAEA taleplerine uygun hareket etmeyi kabul eder; Avrupa dışişleri bakanlarının görüşmeleri sonucunda uranyum zenginleştirme askıya alınır, ek protokol imzalanarak IAEA denetim yetkisi genişletilir.
18 Haziran 2004: IAEA, İran’ın denetime uymadığı gerekçesiyle tepki gösterir. İran zenginleştirme faaliyetlerini durdurmayı reddeder.
14 Kasım 2004: İran, Fransa, Almanya ve Birleşik Krallık ile “Paris Anlaşması” imzalar; zenginleştirme askıya alınır. IAEA, Tahran’ı Güvenlik Konseyi’ne sevk etmekten vazgeçer.
27 Şubat 2005: İran–Rusya arasında Bushehr reaktörüne yakıt sağlayan/harcanan yakıtı geri gönderen anlaşma imzalanır.
8 Ağustos 2005: İran, İsfahan tesisinde uranyum hekzaflorür üretmeye başlar; bunun üzerine Fransa, Almanya ve Birleşik Krallık müzakereleri durdurur.
24 Eylül 2005: IAEA, İran’ı protokole uymamakla suçlar; Güvenlik Konseyi’ne sevk önerilir.
2006
4 Şubat 2006: IAEA Yönetim Kurulu, İran’ı BM Güvenlik Konseyi’ne sevk eder; zenginleştirme, Arak ağır su reaktörü, ek protokolü onaylama ve tam işbirliği çağrısı yapılır.
6 Şubat 2006: İran, ek protokolü gönüllü uygulamayı bırakacağını açıklar.
11 Nisan 2006: İran, Natanz pilot tesisinde %3.5 zenginleştirilmiş uranyum üretildiğini duyurur.
6 Haziran 2006: P5+1, İran’a teşviklerle birlikte zenginleştirmeyi durdurma çağrısı içeren bir çerçeve sunar.
31 Temmuz 2006: BM Güvenlik Konseyi 1696 sayılı kararıyla İran’ın nükleer faaliyetlerini yasal olarak durdurmasını talep eder.
22 Ağustos 2006: İran, çağrıyı reddeder ancak teklifte yapıcı unsurlar bulunduğunu belirtir.
23 Aralık 2006: BM 1737 sayılı yaptırım kararını kabul eder; teknoloji transferi yasaklanır, 10 kuruluş ve 12 kişi hakkında varlık dondurma uygulanır.
2007
24 Mart 2007: BM 1747 sayılı yeni yaptırımlar kabul edilir.
21 Ağustos 2007: IAEA ve İran arasında yapıcı “çalışma planı” anlaşılır.
3 Aralık 2007: ABD Ulusal İstihbarat Değerlendirmesi: 2003 sonbaharından itibaren İran nükleer silah programını durdurmuş; 2010–2015 arasında bir silah için yetecek yüksek zenginleştirilmiş uranyumu teknik olarak üretme kapasitesine sahip .
2008
3 Mart 2008: BM 1803 sayılı karar ile yaptırımlar genişletilir; 13 yeni kişi ve 7 kuruluş yaptırım listesine eklenir.
14 Haziran 2008: P5+1, “donma–karşılık” yaklaşımıyla yeni bir teşvik paketi sunar.
2009
3 Şubat 2009: İran başarılı bir uydu fırlatması gerçekleştirir; balistik füze potansiyeli endişelerine yol açar.
8 Nisan 2009: Obama yönetimi, P5+1 müzakerelerine tam katılım kararı alır.
12 Haziran 2009: Ahmadinejad yeniden seçilir, seçim hile iddiaları Yeşil Hareket protestolarına neden olur.
25 Eylül 2009: İran, Fordow adlı gizli bir zenginleştirme tesisini kabul eder; IAEA bildirimi sonrası ortaya çıkar.
1 Ekim 2009: İran ve P5+1, TRR için “yakıt değişim” planında ilkesel anlaşmaya varır; yerel muhalefet sonrası şartlarda değişiklik isteği gündeme gelir.
2010
9 Şubat 2010: İran, %20 zenginleştirme sürecini başlattığını açıklar.
17 Mayıs 2010: Türkiye, Brezilya ve İran ortak deklarasyon yayımlar; P5+1 reddeder.
9 Haziran 2010: BM 1929 sayılı yaptırım kararı kabul edilir; askeri, finansal ve havacılık ambargolarını içerir.
24 Haziran 2010: ABD, CISADA yasasını kabul ederek İran enerji yatırımlarına yaptırım uygular.
26 Temmuz 2010: AB yeni yaptırımlar uygular; ticaret, finansal hizmetler, enerji ve ulaşım sektörlerini kapsar.
16 Eylül 2010: Stuxnet virüsü ilk kez Natanz tesisine saldırmış olabilir.
2011
21–22 Ocak 2011: İstanbul’da P5+1 ve İran müzakereleri yapılır; somut sonuç alınamaz.
16 Şubat 2011: ABD istihbaratı, İran’ın nükleer silah geliştirmeyi henüz kesinleştirmediğini, ancak bu seçeneği muhafaza ettiğini ifade eder.
8 Mayıs 2011: Bushehr nükleer santrali faaliyete geçer ve zincir tepkime elde eder.
8 Haziran 2011: İran, %20 zenginleştirme kapasitesini üç katına çıkarmayı planladığını ve üretimi Fordow’a kaydıracağını açıklar.
12 Temmuz 2011: Rusya, İran ile IAEA işbirliğini artıracak öneriyi sunar.
21 Ekim 2011: AB Dış Politika Yüksek Temsilcisi Ashton, İran’la güven oluşturacak somut adımlar için yazılı davet gönderir.
8 Kasım 2011: IAEA, İran’ın silah geliştirme aktivitelerine dair rapor yayımlar; geçmişte PMD (Olası Askeri Boyutlar) faaliyetleri tespit edildiğini belirtir.
31 Aralık 2011: ABD, İran Merkez Bankası ile işlem yapan yabancı bankalara yaptırım uygulanması için yasal zemin hazırlar.
2012
Ocak 2012: AB, 1 Temmuz’dan itibaren İran petrolü ithalatını yasaklar; sigorta hizmetlerini de devre dışı bırakır.
29–31 Ocak 2012: İran ile IAEA arasında Tahran’da PMD soruşturması için görüşmeler başlar.
15 Şubat 2012: Zarif, Ashton’a yanıt verir; İran bilimsel ilerlemelerini açıklar.
14 Nisan 2012: İstanbul’daki P5+1 görüşmeleri “olumlu” olarak nitelendirilir.
23–24 Mayıs 2012: Bağdat toplantısı yapılır.
18–19 Haziran 2012: Moskova görüşmeleri sürer.
3 Temmuz 2012: İstanbul’da uzmanlar teknik hususları tartışır.
24 Temmuz 2012: Şmid ve Bagheri şartların uygulanmasını görüşür.
30 Ağustos 2012: IAEA, Fordow’da santrifüj sayısının artırıldığını ve %20 zenginleştirme yapıldığını tespit eder.
Eylül 2012: Ashton ve Jalili İstanbul’da “yapıcı” görüşme yapar.
27 Eylül 2012: Netanyahu’nun kırmızı çizgi açıklaması: İran’ın 250 kg %20 zengin uranyum stoklamasını işaret eder.
2013
16 Kasım 2012: IAEA raporu: Fordow’da yaklaşık 2800 santrifüjün kurulduğunu, %20 üretimin devam ettiğini bildirir. Natanz’da da ek santrifüj tespit edilir.
26 Şubat 2013: Alma-Ata’da P5+1 ve İran görüşmeleri başlar.
5–6 Nisan 2013: Akabinde ikinci tur görüşmeler yapılır, anlaşma sağlanamaz.
3 Haziran 2013: IAEA Genel Kurulu toplantısında, gizli askeri boyutların netleşmediği ifade edilir.
14 Haziran 2013: Hasan Ruhani cumhurbaşkanı seçilir; nükleer program devam edeceğini ama şeffaf olacağını belirtir.
6 Ağustos 2013: Ruhani göreve geldikten üç gün sonra ciddi müzakere çağrısı yapar.
26 Eylül 2013: BM Genel Kurulu’nda Zarif, Kerry ile önemli bir müzakere çerçevesi sunar; 15 Ekim için Cenevre’de görüşme kararlaştırılır.
27 Eylül 2013: Obama, Ruhani’yi arar; konuyla ilgili en yüksek düzey diplomatik temas gerçekleşir. Viyana’da İran’ın IAEA İyi temsilcisi Reza Najafi, Herman Nackaerts ile görüşür.
15–16 Ekim 2013: Cenevre’de P5+1 ve İran yeni görüşmelere başlar; ilerleme dile getirilir, müzakereler gizli tutulur.
28–29 Ekim 2013: İran–IAEA saatında PMD soruşturması için Viyana’da görüşme yapar, yeni öneriler sunar.
7–10 Kasım 2013: Cenevre’de müzakereler sürer; Kerry 8 Kasım’da görüşmelere katılır. Anlaşma sağlanamaz ancak görüşme süreci devamine karar verilir. Kerry, farkların daraldığını belirtir.
11 Kasım 2013: Viyana’da Amano–Salehi görüştürülür; “İşbirliği Çerçevesi Anlaşması” imzalanır. İran’ın üç ay içinde Arak ve Gchine sahalarına erişim, faaliyet beyanı taahhüdü gibi adımlar atması kararlaştırılır.
20–24 Kasım 2013: Cenevre’de “Ortak Eylem Planı” anlaşması imzalanır: İran nükleer çalışmalarda geri adım atacak, IAEA denetimini artıracak; İran, sınırlı yaptırım hafifletilmesi ve varlık iadesi alacaktır.
8 Aralık 2013: IAEA, Arak ağır su tesisi denetimi yapar.
9–12 Aralık 2013: P5+1 ve İran teknik düzeyde uygulama görüşmeleri için Cenevre’de buluşur.
11 Aralık 2013: İran ve IAEA Viyana’da görüşür; alınan önlemleri inceler ve daha sonraki adımları planlar; sonraki görüşme 8 Şubat 2014’e ertelenir.
30–31 Aralık 2013: Cenevre’de teknik uygulamalar görüşülür.
2014
9–10 Ocak 2014: Cenevre’de üçüncü görüşme yapılır; uygulama onaylanır.
12 Ocak 2014: Ortak Eylem Planı’nın 20 Ocak’ta başlayacağı duyurulur.
20 Ocak 2014: Anlaşma yürürlüğe girer. IAEA, İran’ın taahhütlere uyduğunu doğrular: %20 zenginleştirme durdurulmuş, stokun yarısı %3.5’e indirilmiş, Arak reaktörü çalışmaları askıya alınmıştır. Denetimler artırılmıştır. ABD ve AB, belirli yaptırımları askıya almıştır.
2015
15–18 Ocak 2015: P5+1 ülkeleri ile İran, Cenevre’de müzakerelere devam eder.
21 Ocak 2015: ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Antony Blinken, Senato Dış İlişkiler Komitesi’nde yaptığı açıklamada, “ABD güvenliği ve müttefiklerimizin güvenliği için bizim hâlâ sağlam bir anlaşma yapma şansımız olduğunu değerlendiriyoruz” der.
23–24 Ocak 2015: ABD Dışişleri Bakanlığı Müsteşarı Wendy Sherman ve AB Politika Direktörü Helga Schmid, İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Abbas Araghchi ile Zürih’te yeniden bir araya gelirler.
18–20 Şubat 2015: P5+1 ve İran, Viyana’da görüşmelere yeniden başlar.
19 Şubat 2015: IAEA Genel Direktörü’nün raporuna göre, İran, Kasım 2014’te uzatılan ara anlaşmanın taahhütlerine uygun davranmaya devam ediyor. Tahran, santrifüj montaj atölyeleri, rotor üretim tesisleri ve depolama alanlarında kontrollü erişim sağlıyor.
3 Mart 2015: İsrail Başbakanı Netanyahu, ABD Kongresi ortak oturumuna hitap ederken İran’la yapılacak anlaşmanın “İran’ın nükleer silaha sahip olmasını hemen hemen garanti altına alacağını” iddia eder.
9 Mart 2015: Senatör Tom Cotton ve 46 senatör, İran Meclisi’ne açık bir mektup yazarak, “yasama onayı olmadan yapılan bir anlaşmanın bir sonraki başkan tarafından ‘bir kalem darbesiyle’ değiştirilebileceği” konusunda uyarıda bulunur.
17–20 Mart 2015: P5+1 ve İran, Lozan’da müzakereleri sürdürüyor. İran Atom Enerjisi Kurumu Başkanı Ali Akbar Salehi: “Teknik konularda ilerleme kaydettik… Bir iki konu kaldı, konuşulması gerekiyor” der.
25 Mart–2 Nisan 2015: Lozan’da görüşmeler devam eder. 29 Mart itibarıyla yedi ülkenin dışişleri bakanları ve AB Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Federica Mogherini toplantıya katılır.
2 Nisan 2015: İran ve P5+1, nükleer anlaşmanın genel çerçevesine ilişkin uzlaştıklarını duyurur. ABD, detaylı bir bilgi notu yayımlar. Anlaşmayı resmiyete dökme çalışmalarının 30 Haziran’a kadar süreceği açıklanır.
14 Nisan 2015: Senato Dış İlişkiler Komitesi, Senatör Bob Corker’ın hazırladığı ve başkanın anlaşmayı Kongre’ye onay veya reddetme amacıyla sunmasını zorunlu kılan yasayı oybirliğiyle kabul eder. Yasaya göre başkan, Kongre inceleme sürecinde yaptırımların kaldırılmasını erteleyemeyecektir.
15 Nisan 2015: İran ve IAEA, Tahran’da anlaşmanın olası askeri boyutları hakkında müzakereleri sürdürür.
27 Nisan 2015: ABD Dışişleri Bakanı John Kerry ve İran Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif, NPT’in gözden geçirilmesi toplantısı kapsamında New York’ta bir araya gelir. Anlaşma eki üzerinde teknik taslak çalışmaları sürmektedir.
7 Mayıs 2015: Senato, Corker yasasını 98’e karşı 1 oyla onaylar.
12 Mayıs 2015: AB ve İran müzakerecileri, Viyana’da kapsamlı anlaşmanın taslağını hazırlamak için buluşur.
26 Haziran 2015: ABD Dışişleri Bakanı Kerry, İran ve P5+1 müzakerelerini sürdürmek üzere Viyana’ya gider. ABD Enerji Bakanı Ernest Moniz de görüşmelere katılır.
14 Temmuz 2015: İran ile P5+1 arasında geniş kapsamlı bir anlaşma açıklanır. Aynı gün İran ve IAEA, olası askeri boyutlar için kontrol mekanizmalarını içeren kapsamlı bir yol haritası açıklar.
19 Temmuz 2015: Obama yönetimi, anlaşmayı ve destekleyici belgeleri Kongre’ye iletir; İran Nükleer Anlaşması İnceleme Yasası kapsamında 60 günlük inceleme süreci başlar.
20 Temmuz 2015: BM Güvenlik Konseyi, anlaşmayı ve yaptırımların anlaşma kapsamında kaldırılmasını oybirliğiyle kabul eden bir karar çıkarır.
15 Ağustos 2015: IAEA, İran’ın geçmiş askeri boyutlarla ilgili soruları yanıtlamak üzere belge sunduğunu doğrular.
2 Eylül 2015: 34. senatör de anlaşmaya destek verdiğini açıklayınca, Kongre, başkan vetosunu geçersiz kılacak çoğunluğu sağlayamaz.
8 Eylül 2015: Dört senatör daha anlaşmayı destekler; toplamda 42 senatör onayda olur. Bu, ret oylamasının 60 oya ulaşmasını engeller.
9 Eylül 2015: IAEA, 15 Eylül sonrasında İran’a ek sorular gönderdiğini ve bu takvime önceden uyduğunu duyurur.
10 Eylül 2015: Kongre’de ret tasarısını tartışmayı kapatma oylaması 58–42 kalır; 60 oy barajı geçilemez. 15 ve 17 Eylül’de benzer oylamalarda sonucun değişmemesinin yolu çizilir.
11 Eylül 2015: Temsilciler Meclisi’ndeki onay oylaması 269–162 redle sonuçlanır; 25 Demokrat da Cumhuriyetçilerle ret yönünde oy kullanır.
17 Eylül 2015: 60 günlük inceleme süreci, ne onay ne ret kararı alınmadan sona erer.
20 Eylül 2015: IAEA Genel Direktörü Yukiya Amano ve Yardımcı Direktör Tero Varjoranta, Parchin alanında çevre örneklemesi gerçekleştirir. Saha, nükleer cihazla bağlantılı patlayıcı faaliyetler içeriyor olabilir.
4 Ekim 2015: İranlı milletvekillerinden oluşan bir panel JCPOA’yı inceler. Rapor, askeri tesislere denetici erişiminin güvenlik riski taşıdığını belirtti ancak anlaşmanın devam etmesi gerektiğine hükmeder.
10 Ekim 2015: İran, orta menzilli Emad balistik füzesini test eder. Emad, yaklaşık 1 700 km menzilli ve 750 kg yük taşıyabilen Shahab-3’ün daha hassas versiyonudur. Bu test, BM 1929 sayılı kararını ihlal eder.
10 Ekim 2015: İran parlamentosu, anlaşmayı destekleyen ön tasarıyı onaylar.
13 Ekim 2015: Parlamento, anlaşmaya karşı daha detaylı tasarıyı onaylar.
14 Ekim 2015: Muhafızlar Konseyi, parlamentonun tasarısını onaylayarak iç onay sürecini tamamlar.
15 Ekim 2015: IAEA, 14 Temmuz yol haritası çerçevesindeki olası askeri boyutlara ilişkin araştırmanın tamamlandığını duyurur; 15 Aralık’ta rapor yayımlanması hedeflenir.
18 Ekim 2015: İran ile P5+1 resmen anlaşmayı kabul eder. İran nükleer programını sınırlamaya başlar. ABD, nükleer yaptırımları uygulanacağından feragat edeceğini açıklar. AB de uygulama gününde nükleer yaptırımları kaldıracak yasayı geçirir.
18 Ekim 2015: İran, uygulama gününden itibaren ek protokol ve modifiye 3.1 kodunu geçici olarak uygulamaya başladığını IAEA’ya bildirir.
19 Ekim 2015: Ortak Komisyon’un ilk toplantısı Viyana’da yapılır. Temin ve Arak reaktör modifikasyonu gibi çalışma grupları kurulur.
20 Ekim 2015: İran’ın Dini Lideri, parlamento tasarısı ve anlaşmayı onaylayan açıklama yapar.
21 Ekim 2015: ABD, İran’ın füze testlerini BM Güvenlik Konseyi gündemine getirir; olası ihlal tartışılır.
21 Kasım 2015: İran, 1929 sayılı kararı ihlal eden bir başka füze testi gerçekleştirir.
2 Aralık 2015: IAEA, PMD (askeri potansiyel) faaliyetler ile ilgili geçmiş eylemleri içeren raporu yayımlar. İran’ın 2003 öncesinde örgütlü bir programı olduğu, 2009’a kadar bazı aktivitelerin sürdüğü, ancak o tarihten sonra yeniden sistematik bir program yürütmediği sonucuna tekabül eder. Programın nükleer malzemeyi deklarasyondan saptırdığına dair bir kanıt bulunmaz.
15 Aralık 2015: IAEA Yürütme Kurulu, 2 Aralık raporunu görüşür. Geçmiş kararlar sonlandırılır ve soruşturma süreci tamamlanır. IAEA’dan anlaşma kapsamında İran’ın faaliyetlerini izlemeye, herhangi bir sorun hâlinde hemen bildirmeye devam etmesi istenir.
28 Aralık 2015: İran, düşük zenginleştirilmiş 8.5 ton uranyumu (20 % içerikli hurda ve atık malzeme dahil) Rusya’ya ihraç ettiğini, karşılığında 140 ton “yellowcake” uranyum aldığı açıkladı.
2016
11 Ocak 2016: İranlı yetkililer, Arak reaktör çekirdeğinin devreden çıkarıldığını duyurur. İran ve P5+1 heyetleri “uygulama günü”ne yaklaşıldığını belirtir.
16 Ocak 2016: IAEA, İran’ın nükleer taahhütlerini yerine getirdiğini doğrular. Zarif ile Mogherini, yaptırımların kaldırılmasını tetikleyecek “uygulama günü”nü ilan eder. BM Güvenlik Konseyi’nin Temmuz’da kabul ettiği 2231 sayılı karar yürürlüğe girer; önceki kararlar iptal edilir.
17 Ocak 2016: ABD Hazine Bakanlığı, İran’ın balistik füze programlarına dahil 11 kişi ve kuruluşa yeni yaptırımlar uygular. Başkan Obama, “Bu anlaşma sayesinde İran nükleer silah elde etmeyecek; bölge, ABD ve dünya daha güvenli olacak.” der. Cumhurbaşkanı Ruhani, “İran’ın nükleer hakları tüm dünyaca kabul edildi.” açıklamasını yapar.
26 Ocak 2016: AEOI sözcüsü Behrouz Kamalvandi, Çin’in Arak reaktörünün yeniden tasarımına yönelik desteğini içeren temel anlaşmanın imzalandığını bildirir.
11 Şubat 2016: Atlantik Konseyi makalesinde Abbas Qaidaari, İran’ın stratejik füze planının 2.000–2.300 km üzeri menzilleri kapsamadığını vurgular.
26 Şubat 2016: IAEA’nın ilk üç aylık raporu, İran’ın taahhütlerine uygun davrandığını, ancak anlaşmada öngörülen 130 tonluk ağır su limitini hafifçe aştığını bildirir. İran, 24 Şubat’ta 20 ton ağır suyu ihraç ederek bu eşiğin altına iner
9 Mart 2016: İran, Qadr orta menzilli füzesinin iki varyantını test eder.
14 Mart 2016: ABD’nin BM Daimi Temsilcisi Samantha Power, Güvenlik Konseyi toplantısında bu testlerin 2231 sayılı kararla uyumsuz olduğunu belirtir.
15 Mart 2016: Dışişleri Bakanı Zarif, füzelerin nükleer başlık taşıma kapasitesine sahip olmadığını söyleyerek testleri savunur.
21 Mart 2016: Başkan adayı Trump, AIPAC konferansında, “önceliğim bu yıkıcı anlaşmayı çökertmek” der.
22 Nisan 2016: Viyana’da ABD ile İran, 32 ton ağır su alımı için 8.6 milyon dolarlık anlaşma imzalar. Kerry ve Zarif, New York’ta anlaşmanın uygulanma sürecini görüşür .
27 Mayıs 2016: IAEA, İran’ın anlaşmadaki kısıtlamalara uyduğunu ve denetçilere kolay erişim sağladığını belirtir.
18 Temmuz 2016: İran’ın gelişmiş santrifüjler üzerine Ar-Ge planı sızdırılır.
29 Temmuz 2016: IAEA, gelişmiş santrifüj geliştirme planlarına dair sızdırılan verilerle ilgili İran’a açıklama talebinde bulunduğunu açıklar.
8 Eylül 2016: Uygulama sonrası üçüncü çeyreklik IAEA raporu, İran’ın taahhütlere bağlı kalmaya devam ettiğini doğrular; bu kapsamda Natanz’da IR‑1 santrifüjlerinin değişimiyle ilgili gelişmeler yer alır.
21 Eylül 2016: ABD Hazine OFAC, Airbus ve Boeing’e İran’a uçak satışı izni verir; bu, yaptırımların hafifletildiğinin göstergesidir.
22 Eylül 2016: İran ve P5+1, New York’ta müzakere ve yaptırımların kaldırılma sürecini değerlendirir. Ruhani, yaptırımların yavaş kaldırılmasından ABD’yi sorumlu tutar.
26 Eylül 2016: Rosatom CEO’su Sergei Kiriyenko, İran’dan 38 ton ağır su satın aldıklarını açıklar.
2 Kasım 2016: IAEA, İran’ın ağır su stokunun anlaşma sınırını zaman zaman aştığını bildirir; İran, fazlalığı aktaracağını taahhüt eder .
8 Kasım 2016: Donald Trump, ABD’nin 45. başkanı seçilir; kampanya sürecinde JCPOA’yı “en kötü anlaşma” olarak nitelendirdi ve tekrar müzakere etme sözü verdi.
20 Kasım 2016: IAEA, uygulama sonrası dördüncü üç aylık raporu yayımlar; ağır su 130.1 ton olarak ölçülür, İran stok fazlasını ihraç etmeyi planlar .
1 Aralık 2016: ABD Kongresi, İran Yaptırımlar Yasası’nı 10 yıl uzatır (ISA); JCPOA kapsamındaki taahhütleriyle uyumlu olduğu belirtilir.
6 Aralık 2016: IAEA, İran’dan ihraç edilen tüm ağır suyun varış yerinde olduğunu ve stokun anlaşma limitine geri döndüğünü doğrular.
13 Aralık 2016: Ruhani, ABD’nin yaptırımları uzatmasına yanıt olarak “nükleer denizaltı tahrik sistemi” üzerine çalışılacağını duyurur.
15 Aralık 2016: Kerry, Isaac kanunun yürürlüğe girmesiyle birlikte yaptırımların kaldırılmasına yönelik feragatları yeniden yayınlar, bu, ABD’nin JCPOA’ya bağlılığını gösterir .
18 Aralık 2016: IAEA Genel Direktörü Amano, İran’ı ziyaret eder; Ruhani ve Salehi ile anlaşmanın uygulanmasını görüşür. Amano, denizaltı nükleer reaktör araştırmaları konusunda bilgi ister.
23 Aralık 2016: IAEA, JCPOA Uygulama Ortak Komisyonu kararlarını, özellikle gelişmiş santrifüjler, sıcak hücreler, tedarik kanalları konularını, Mogherini talebiyle paylaşır.
2017
12 Ocak 2017: Savunma Bakanı ataması esnasında General Jim Mattis, “Amerika sözünü verdiğinde, bunu yerine getirmeliyiz ve müttefiklerle birlikte çalışmalıyız” der. İran, Airbus’tan sipariş ettiği uçakların ilk teslimatını alır — yaptırımlar kapsamında bu izin gerçekleşti.
15 Ocak 2017: IAEA, Fordow tesisindeki fazla santrifüjlerin bir yıl içinde kaldırıldığını doğrular; anlaşmanın beklenilen çekilme süresi korunur .
28 Ocak 2017: İran, orta menzilli füze test eder; bu, 2231 sayılı kararın potansiyel ihlali olarak değerlendirilir. NSA Flynn, ABD’nin İran’ı “uyarıya aldığını” söyler.
9 Şubat 2017: AB Dış Politika Yüksek Temsilcisi Mogherini, Washington’da Tillerson, Flynn ve Kongre üyeleriyle görüşür; JCPOA’nın Avrupa güvenliği için kritik olduğunu vurgular .
24 Şubat 2017: IAEA, 2017’nin ilk üç aylık raporunu yayımlar; İran’ın 3.67 % zenginleştirdiği uranyum stokunun 101.7 kg olduğunu bildirir (300 kg limiti korunmuştur) .
23 Mart 2017: Senatör Bob Corker, İran’ın balistik füze ve terör desteğini hedef alan yeni bir yaptırımlar yasasını (S.722) sunar.
31 Mart 2017: Tony Blinken ve eski Obama yetkilileri, Foreign Policy’de yaptırımlar yasasına karşı çıkan bir makale yayımlar.
18 Nisan 2017: Tillerson, Kongre’ye yazdığı mektupta İran’ın JCPOA’ya bağlı olduğunu bildirir.
23 Nisan 2017: İran ve Çin, Arak reaktörünün modifikasyonu için anlaşma yapar; nükleer silah için plutonyum üretimini azaltmak amaçlıdır armscontrol.org.
16 Mayıs 2017: Wendy Sherman, yeni yaptırımların JCPOA’yı zayıflatabileceğini savunur.
17 Mayıs 2017: ABD, JCPOA kapsamındaki yaptırım feragatlarını yeniler — Trump yönetimi ilk kez bu adımı atar.
19 Mayıs 2017: Ruhani ikinci dönem için yeniden seçilir; Mogherini kişisel tebrik bildirir ve JCPOA’ya bağlılık vurgulanır .
2 Haziran 2017: IAEA’nın ikinci üç aylık 2017 raporu, İran’ın anlaşmaya tam uyduğunu doğrulararmscontrolcenter.org+15armscontrol.org+15armscontrol.org+15.
15 Haziran 2017: S.722, Senato’da 98-2 kabul edilir; JCPOA’yla çelişkili bölümler düzeltilir ama İran anlaşmanın ruhuna aykırı olduğunu savunur.
20 Haziran 2017: BM Genel Sekreteri, 2231 uygulama raporu yayımlar; İran’ın anlaşmaya uyduğu ancak balistik füze faaliyeti konusunda endişe bulunduğunu vurgular.
10 Temmuz 2017: Beyaz Saray Sözcüsü Sanders, G20 sonrası liderlerin İran’la iş yapmaması çağrısını vurgular; Zarif, ABD’nin anlaşmadaki rolünü yerine getirmediğini belirtir.
17 Temmuz 2017: Trump yönetimi JCPOA’ya bağlı kalındığını doğrular ama ertesi gün yeni nükleer olmayan yaptırımlar uygular.
21 Temmuz 2017: JCPOA Ortak Komisyonu, altıncı kez toplanır.
25 Temmuz 2017: Temsilciler Meclisi, İran, Kuzey Kore, Rusya’ya geniş yaptırımlar getiren H.R. 3364’ü onaylar.
31 Ağustos 2017: IAEA raporunda, İran’ın düşük zenginleştirilmiş uranyum stoğu 88.4 kg, ağır su stokunun 111 ton olduğu, her iki verinin anlaşma limitlerinin içinde olduğu vurgulanır.
20 Eylül 2017: BM Genel Kurulu’nda E3/EU+3 bakanlarıyla görüşme yapılır; Mogherini, tüm tarafların uygulamada olduğunu teyit eder.
22 Eylül 2017: İran, yaklaşık 2.000 km menzilli Khoramshahr füzesiyle askeri geçit töreni yapar.
13 Ekim 2017: Trump, INARA kapsamında JCPOA’yı yeniden onaylamayacağını duyurur (decertification); Meclise 60 gün süre tanınır. AB ülkeleri karara destek verir
13 Kasım 2017: IAEA’nın dördüncü üç aylık 2017 raporu yayımlanır; Genel Direktör Amano, İran’ın taahhütlerine uyduğunu ve denetimlere erişim sağlandığını belirtir .
13 Aralık 2017: JCPOA Ortak Komisyonu yedinci kez toplanır.
15 Aralık 2017: BM Genel Sekreteri Guterres, 2231 uygulama raporunu yayımlar; anlaşmanın uygulandığını ama İran’ın silah ambargosunu ihlal ettiği belirtilir. İran, bu iddiaları reddeder .
2018
12 Ocak 2018: Trump yönetimi, İran’a yönelik nükleer yaptırımların muafiyetlerini yeniden vermeye karar verdiğini açıkladı ancak Kongre’den anlaşmanın “kusurlarını” giderecek bir yasa çıkarılmazsa, muafiyetlerin yenilenmeyeceğini ve ABD’nin anlaşmadan çekileceğini söyledi. Ayrıca Trump, İran’ın uzun menzilli füze denemeleri, denetim engellemeleri veya nükleer silah üretimine ilerleme durumunda yaptırımlar uygulanmasını içeren sınırsız süreli bir ek anlaşma için Avrupa müttefikleriyle görüşmeler yürüttüğünü belirtti.
26 Ocak 2018: BM Yemen yaptırımlarını denetleyen uzmanlar heyeti, İran’ın BM Güvenlik Konseyi Kararı 2216 kapsamında silah ambargosuna uymadığını ve kısa menzilli balistik füze ve diğer teçhizatların doğrudan veya dolaylı tedarikini engellemek için gerekli önlemleri almadığını rapor etti. İran raporu reddetti ve kanıtların uydurma olduğunu savundu.
22 Şubat 2018: Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu (IAEA) 2018’in ilk çeyrek raporunu yayınladı; İran’ın nükleer yükümlülüklerini yerine getirdiği, denetçilere gerekli tüm alanlara erişim sağlandığı bildirildi. İran’ın %3,67 U-235 zenginleştirilmiş uranyum stoğu 109,5 kg olarak kaydedildi. İran gelecekte denizaltı nükleer tahriki geliştirme niyetini bildirdi.
15 Mart 2018: ABD Dışişleri Bakanlığı Politika Planlama Direktörü Brian Hook, Almanya’nın Berlin kentinde Fransa, Almanya ve İngiltere (E3) temsilcileriyle JCPOA ve Trump’ın talep ettiği ek anlaşma görüşmelerini sürdürdü.
16 Mart 2018: JCPOA Ortak Komisyonu, anlaşmanın uygulanmasını denetlemek üzere toplandı.
19 Mart 2018: AB Dış Politika Yüksek Temsilcisi Federica Mogherini, AB’nin İran’ın balistik füze faaliyetlerine yönelik yeni yaptırım düşünmediğini açıkladı.
11 Nisan 2018: E3 ülkeleri ve ABD politik direktörleri Washington’da Trump’ın talep ettiği ek anlaşma üzerinde müzakerelere devam etti. Aynı gün Çin ve İran, JCPOA kapsamında sivil nükleer işbirliği semineri düzenledi.
19 Nisan 2018: 500 İngiliz, Fransız ve Alman parlamenter, ABD Kongresi üyelerine JCPOA’yı korumaları için çağrıda bulunan bir mektup gönderdi.
24 Nisan 2018: ABD Başkanı Trump, Fransa Cumhurbaşkanı Macron’u ağırladı. İki lider, JCPOA’nın korunmasını ancak İran’ın balistik füze faaliyetlerini de kapsayan yeni bir anlaşmanın hazırlanmasını kararlaştırdı.
8 Mayıs 2018: Trump, ABD’nin JCPOA’dan çekildiğini duyurdu ve İran’a yönelik en yüksek düzeyde ekonomik yaptırımların yeniden uygulanacağını belirtti. İran Cumhurbaşkanı Ruhani, diğer taraflarla anlaşmayı sürdürme niyetini açıkladı. İngiltere, Almanya ve Fransa liderleri anlaşmaya bağlılıklarını yineledi. AB ise İran’ın nükleer yükümlülüklerine devam ettiği sürece JCPOA’ya bağlı kalacağını belirtti.
15 Mayıs 2018: AB Yüksek Temsilcisi Mogherini, E3 ve İran dışişleri bakanlarıyla ABD’nin anlaşmayı ihlal etmesinin ardından ortak çalışma kararı aldı; ekonomik ilişkilerin korunması ve geliştirilmesi, petrol ve gaz ihracatı, banka işlemleri, ulaştırma ve yatırım konuları gibi alanlarda pratik çözümler aranacak.
17 Mayıs 2018: Avrupa Komisyonu, ABD’nin İran’a yönelik yaptırımlarına uyumu engelleyecek bir “blokaj yasası” çıkarma kararı aldı.
21 Mayıs 2018: ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo, İran’a yönelik yeni stratejiyi Heritage Foundation’da açıkladı. İran’dan zenginleştirmeyi durdurması, balistik füze programını sonlandırması ve IAEA’nın tüm alanlara sınırsız erişim sağlaması gibi 12 talepte bulundu.
24 Mayıs 2018: IAEA, İran’ın JCPOA kapsamındaki nükleer yükümlülüklerini yerine getirdiğini ve uranyum stoğunun anlaşmadaki sınırın altında olduğunu açıkladı.
6 Haziran 2018: İran, JCPOA’yı ihlal etmeyen yeni bir santrifüj üretim tesisi açtı. Avrupa Komisyonu, AB şirketlerini korumak için yaptırımlara karşı önlemler aldı ve Avrupa Yatırım Bankası’nın İran’a yatırım yapmasını desteklediğini duyurdu.
6 Temmuz 2018: JCPOA Ortak Komisyonu, ABD’nin anlaşmadan çekilmesinin ardından uygulamanın sürdürülmesi için yol haritasını açıkladı.
16 Temmuz 2018: Mogherini, ABD’nin AB ülkelerinin İran ile yasal iş yapan kurumları yaptırımlardan muaf tutma talebini reddettiğini bildirdi.
18 Temmuz 2018: İran Atom Enerjisi Kurumu Başkanı, JCPOA’yı ihlal etmeyen yeni bir fabrikada IR-6 santrifüj rotorları üretildiğini açıkladı.
26 Temmuz 2018: 10 Cumhuriyetçi ABD Senatörü, Fransız, Alman ve İngiliz elçilere yazdıkları mektupta Trump’ın yaptırımlarına uyulmasını ve önlemlerin engellenmemesini talep etti.
6 Ağustos 2018: AB, Fransa, Almanya ve İngiltere dışişleri bakanları ABD’nin yaptırımları yeniden uygulamasını derin üzüntüyle karşıladıklarını ve AB’nin meşru ticaret yapan şirketleri korumaya kararlı olduğunu açıkladı.
7 Ağustos 2018: Trump’ın 8 Mayıs’ta duyurduğu yaptırımlar tam anlamıyla yürürlüğe girdi. Bu yaptırımlar arasında ABD doları alımı, altın, değerli metaller, alüminyum, çelik, kömür, yazılım, devlet borçları ve otomotiv sektörü ile ilgili işlemler yer aldı. Ayrıca bazı gıda ihracatı ve ticari uçak alımı izinleri iptal edildi.
16 Ağustos 2018:ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo, ABD Dışişleri Bakanlığı’nın İran stratejisinin tüm yönlerini yönetmek, gözden geçirmek ve koordine etmekle sorumlu İran Eylem Grubu’nun (Iran Action Group) kurulduğunu duyurur. Grup, Brian Hook liderliğinde ve İran Özel Temsilcisi unvanıyla faaliyet gösterecektir.
22 Ağustos 2018: İran, İngiltere’nin Arak ağır su nükleer reaktörünün yeniden tasarımında plütonyum yan ürün miktarını sınırlamak için yardım edeceğini bildirir. Bu görev, JCPOA kapsamında ABD’nin taahhüt ettiği bir konudur.
Senatör Cruz (R-Teksas) ve 15 Cumhuriyetçi senatör, Hazine Bakanı Mnuchin’e SWIFT’in İran Merkez Bankası ve diğer belirlenmiş İran finans kurumlarını bağlantıdan kesmesi için gerekli tüm adımları atması çağrısında bulunan bir mektup gönderir.
23 Ağustos 2018: Avrupa Komisyonu, İran için toplam 50 milyon avroluk bir yardım paketinin ilk bölümü olarak 18 milyon avro tahsis eder; bunun 8 milyon avrosu özel sektöre destek içermektedir.
27-28 Ağustos 2018: Uluslararası Adalet Divanı (UAD), İran ve ABD arasında ABD’nin yaptırımları yeniden uygulamasının 1955 tarihli ABD-İran Dostluk ve Ekonomik İlişkiler Antlaşması’nı ihlal edip etmediği konusunda duruşma yapar. ABD, mahkemenin davaya bakmaya yetkisi olmadığını savunur.
12 Eylül 2018: Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) İran’ın JCPOA kapsamındaki nükleer yükümlülüklerini yerine getirdiğini raporlar.Uranyum-235 %3.67 zenginleştirilmiş stok: 139.4 kg (limit: 300 kg). Ağır su stoğu: 122.9 metrik ton (limit: 130 metrik ton)
24 Eylül 2018: Çin, Fransa, Almanya, Rusya, Birleşik Krallık ve AB Dışişleri Politikası Yüksek Temsilcisi Federica Mogherini, New York’ta JCPOA’nın uygulanmasını görüşür ve İran’ın ihracat ve ithalatına ilişkin ödemeleri kolaylaştıracak Özel Amaçlı Araç (Special Purpose Vehicle – SPV) kurulmasına karar verirler.
25 Eylül 2018: ABD Başkanı Donald Trump, BM Genel Kurulu’nda İran’ı “kaos, ölüm ve yıkım” saçmakla suçlar ve JCPOA’dan çekilme ve yaptırımların yeniden uygulanmasını savunduğunu açıklar. Ayrıca, Kasım 5’te ek yaptırımların yürürlüğe gireceğini ve İran petrol ithalatçısı ülkelerle işbirliği yapıldığını belirtir.
Aynı gün BM Genel Kurulu kenarında ABD yetkilileri ile Suudi Arabistan, Yemen, Bahreyn, BAE ve İsrail temsilcileri “Nükleere Karşı Birleşik İran” zirvesinde bir araya gelir. Pompeo İran’ın “yıkıcı faaliyetlerini” anlatan yeni bir rapor sunar.
26 Eylül 2018: Trump, BM Güvenlik Konseyi toplantısına başkanlık eder ve gündemi kitle imha silahlarının yayılmasını önleme olarak belirtir; ancak toplantıda İran’a yönelik eleştirilerde bulunur. Diğer üyeler ise anlaşmaya destek verir ve İran’ı yükümlülüklerini yerine getirmeye teşvik eder.
27 Eylül 2018: İsrail Başbakanı Netanyahu, BM Genel Kurulu’nda İran’ın gizli nükleer programına ait “devasa miktarda ekipman ve materyal” barındıran gizli bir depo olduğunu iddia eder ve IAEA’yı depoyu hemen denetlemeye çağırır. Reuters kaynaklarına göre, bu tesis ABD istihbaratına göre uzun zamandır biliniyor ve içerdiği belgelerle sınırlı; nükleer kaçış süresini hızlandıracak malzeme bulunmamaktadır.
2 Ekim 2018: IAEA Başkanı Yukiya Amano, ajansın aldığı tüm bilgileri “doğrudan doğruya doğru” kabul etmediğini, bağımsız ve titiz bir değerlendirme yaptıklarını belirtir. Kurumun tarafsızlığı ve profesyonelliği üzerinde durur.
3 Ekim 2018: Uluslararası Adalet Divanı, ABD’nin bazı insani ürünlerin (gıda, tarım ürünleri, ilaç, uçak parçaları vb.) ihracatına yönelik engelleri kaldırması gerektiğine oybirliğiyle karar verir. Divan, Trump yönetiminin yaptırımları yeniden uygulamasını, İran’ın anlaşmadaki uyumuna dayanarak haksız bulur. Ancak tüm yaptırımların kaldırılması ya da tazminat ödenmesi yönünde karar alınmaz.
5 Kasım 2018: Trump’ın JCPOA’dan çekilmesinin ardından ikinci yaptırım turu yürürlüğe girer. Bunlar İran’ın bankacılık, petrol, denizcilik ve gemi yapım sektörlerini hedefler.
Çin, Hindistan, İtalya, Yunanistan, Japonya, Güney Kore, Tayvan ve Türkiye gibi ülkeler için kısıtlı geçici muafiyetler verilir, İran’dan petrol ithalatı az miktarda devam eder. Ayrıca Arak, Buşehr ve Fordo’da devam eden nükleer projelere yönelik muafiyetler tanınır.
22 Kasım 2018: IAEA’nın üç aylık raporu İran’ın nükleer taahhütlerini sürdürdüğünü teyit eder.Ağır su stoğu: 122.8 metrik ton (limit: 130 ton)Uranyum-235 zenginleştirilmiş stok: 149.4 kg (limit: 300 kg)
26-27 Kasım 2018: AB ve İran yetkilileri Brüksel’de Uluslararası Nükleer İşbirliği Yüksek Düzey Zirvesi’nin üçüncüsünü yapar. Arak reaktöründeki modifikasyonlar ve Fordo tesisinin araştırma merkezine dönüştürülmesi konuları görüşülür.
12 Aralık 2018: BM Güvenlik Konseyi, BM Genel Sekreteri’nin 2231 sayılı karara ilişkin yarıyıllık raporunu görüşür. Rapor, ABD’nin JCPOA’dan çekilmesine rağmen İran’ın nükleer taahhütlerini yerine getirmesini olumlu bulur, ancak İran’ın balistik füze faaliyetlerinin bu kararın kısıtlamalarını ihlal edebileceğini belirtir. Toplantıda ABD Dışişleri Bakanı Pompeo, BM Güvenlik Konseyi üyeleriyle İran’a yönelik balistik füze yaptırımlarının yeniden uygulanması için çalışacaklarını açıklar.
2019
15 Ocak 2019: İran, Simorgh fırlatma aracıyla uydu fırlatma denemesi yaptı; uydu yörüngeye giremedi.
ABD Dışişleri Bakanı Pompeo, bunu BM Güvenlik Konseyi Kararı 2231’e karşı “devam eden meydan okuma” olarak nitelendirdi ancak fırlatma kararı ihlal etmiyor.
29 Ocak 2019: ABD İstihbarat Topluluğu’nun Tehdit Değerlendirmesi, İran’ın şu anda nükleer silah geliştirme faaliyetlerini yürütmediğini açıkladı.
JCPOA’nın uygulanması, İran’ın nükleer silah için yeterli fisil materyal üretme süresini birkaç aydan yaklaşık 1 yıla çıkardı.
30 Ocak 2019: Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Başkanı Amano, İran’ın JCPOA yükümlülüklerini yerine getirdiğini yineledi.
Ajans üzerindeki baskı girişimlerinin zararlı ve verimsiz olduğunu belirtti (muhtemelen ABD ve İsrail’in “gizli atom deposu” iddialarına atıf).
31 Ocak 2019: Almanya, Fransa ve İngiltere, İran ile yaptırımlara takılmayan ticaret işlemlerini kolaylaştırmak için INSTEX adlı bir araç kurdu.
13-14 Şubat 2019: ABD ve Polonya, Varşova’da Orta Doğu zirvesi düzenledi; ABD Başkan Yardımcısı Pence, Avrupalı ortaklardan İran nükleer anlaşmasından çekilmelerini istedi. Avrupa’dan bazı bakanlar zirveyi boykot etti.
6 Mart 2019: UAEA raporu: İran, ağır su ve düşük zenginleştirilmiş uranyum stoklarını anlaşma limitleri içinde tutuyor.
JCPOA Ortak Komisyonu Viyana’da toplandı ve taraflar anlaşmaya bağlılıklarını yineledi.
19 Mart 2019: İran, INSTEX’e karşılık gelen kendi aracını kaydetti.
22 Mart 2019: ABD Hazine Bakanlığı, İran’ın nükleer programıyla bağlantılı 31 kişi ve kurumu yaptırım listesine aldı.
8 Nisan 2019: ABD, İran Devrim Muhafızları’nı Yabancı Terör Örgütü olarak ilan etti.
9 Nisan 2019: İran, Natanz tesisine 20 IR-6 santrifüjü yerleştireceğini açıkladı.
22 Nisan 2019: Pompeo, ABD’nin 2 Mayıs’tan sonra İran petrolü ithalatına yönelik yaptırım muafiyetlerini yenilemeyeceğini duyurdu.
3 Mayıs 2019: ABD, Arak, Fordow, Bushehr ve Tahran’daki bazı nükleer projeler için yaptırım muafiyetlerini 90 gün uzattı ancak zenginleştirilmiş uranyum ve ağır su transferlerine ilişkin muafiyetleri sonlandırdı.
5 Mayıs 2019: Ulusal Güvenlik Danışmanı Bolton, ABD’nin bölgeye uçak gemisi ve bombardıman uçakları gönderdiğini açıkladı; İran’a yönelik caydırıcı mesaj.
8 Mayıs 2019: İran, JCPOA’daki uranyum ve ağır su stok limitlerine bağlı kalmayacağını ve Arak ağır su reaktörünün inşasına devam edebileceğini açıkladı.
ABD, İran’ın endüstriyel metal ihracatına yeni yaptırımlar getirdi.
9 Mayıs 2019: AB dış politika şefi Mogherini ve İngiltere, Almanya, Fransa dışişleri bakanları, İran’ı anlaşmaya bağlı kalmaya çağırdı ve “ultimatomlara” karşı uyarıda bulundu.
20 Mayıs 2019: İran, Natanz’daki uranyum zenginleştirme kapasitesini dört katına çıkaracağını ve JCPOA limitini aşacağını duyurdu.
3 Haziran 2019: Pompeo, İran ile ön koşulsuz görüşmeye açık olduklarını söyledi.
6 Haziran 2019: Rusya Devlet Başkanı Putin, İran’ın JCPOA’yı ihlal etmediğini belirtti.
10 Haziran 2019: UAEA Başkanı Amano, artan gerginliklerden endişe duyduğunu ancak İran’ın anlaşmaya uyduğunu söyledi.
İran’ın 33 IR-6 santrifüj kurduğu rapor edildi.
Almanya Dışişleri Bakanı Maas, İran’a “az-az” anlaşmasını kabul etmeyeceklerini söyledi.
11 Haziran 2019: ABD’nin UAEA büyükelçisi Wolcott, İran’ın IR-6 santrifüjlerini kurarak anlaşmayı ihlal ettiğini iddia etti.
12-13 Haziran 2019: Japonya Başbakanı Abe, Trump’tan mesaj götürmek üzere Tahran’ı ziyaret etti. İran Lideri Hamaney Trump’ı muhatap almayacağını söyledi.
13 Haziran 2019: ABD, Umman Körfezi’nde iki tankere saldırı düzenlendiğini ve İran’ı suçladı; İran reddetti.
17 Haziran 2019: İran, 300 kilogram uranyum sınırını 10 gün içinde aşacağını duyurdu.
20 Haziran 2019: İran, ABD’nin insansız keşif uçağını düşürdü; hava sahası tartışması yaşandı.
24 Haziran 2019: ABD, İran’ın Yüksek Lideri ve ofisini yaptırım listesine aldı.
26 Haziran 2019: BM Genel Sekreteri, Güvenlik Konseyi’ni bilgilendirdi; ABD’nin yaptırım muafiyetlerini yenilememesini ve İran’ın anlaşmadaki ihlallerini kınadı.
28 Haziran 2019: JCPOA Ortak Komisyonu Viyana’da toplandı; INSTEX işlemleri ve Arak-Fordow tesisleri konularında ilerleme kaydedildi. Yedi Avrupa ülkesi anlaşmaya destek verdi.
1 Temmuz: 2019: İran, 300 kilogram uranyum gazı limitini aşarak IAEA tarafından doğrulandı. Beyaz Saray, İran’a yönelik maksimum baskının süreceğini duyurdu.
2 Temmuz 2019: Fransa, Almanya, İngiltere dışişleri bakanları ve AB temsilcisi, İran’ın ihlalinden üzüntü duyduklarını belirtti.
7 Temmuz 2019: İran Dışişleri Bakanı Zarif, ihlallerin “ABD’nin ekonomik terörizmine yanıt” olduğunu açıkladı.
8 Temmuz 2019: Iran, Natanz’da uranyumu %4.5 oranında zenginleştirdiğini UAEA’ya bildirdi; UAEA da bunu doğruladı. Trump, İran’a “dikkatli olun” uyarısı yaptı.
10 Temmuz 2019: UAEA Yönetim Kurulu, İran’daki nükleer faaliyetlerin denetimini görüşmek üzere Viyana’da toplandı.
31 Temmuz 2019: ABD, bazı nükleer işbirliği projeleri için 90 günlük yaptırım muafiyetini yeniledi. ABD, İran Dışişleri Bakanı Cevad Zarif’i Yüksek Lider adına hareket ettiği gerekçesiyle yaptırım listesine aldı.
24-26 Ağustos 2019: Fransa’da düzenlenen G-7 Zirvesi’nde, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, İran’ın Nükleer Anlaşma’ya (JCPOA) geri dönmesi karşılığında Tahran’a 15 milyar dolarlık kredi teklif etti. İran Dışişleri Bakanı Zarif de zirveye katıldı. ABD Başkanı Donald Trump, Macron ile ortak basın toplantısında, ABD ve İran yetkilileri arasında “gerçekten iyi bir görüşme şansı” olduğunu belirtti.
30 Ağustos 2019: Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu (IAEA), İran’ın zenginleştirilmiş uranyum stokunun 300 kilogram sınırını aştığını doğruladı. İran’da 241,6 kilogram uranyum var ve bunlardan 25,1 kilogramı %4,5 oranında zenginleştirilmiş. Kurum, İran’ın Ek Protokol’ü uygulamaya devam ettiğini ve IAEA denetçileriyle işbirliği yaptığını rapor etti.
3 Eylül 2019: ABD Hazine Bakanlığı, İran Uzay Ajansı ve ilişkili iki araştırma kurumunu, kitlesel imha silahlarının yayılmasını engellemeye yönelik bir kararname kapsamında yaptırım listesine aldı.
4 Eylül 2019: ABD, İran Devrim Muhafızları Kudüs Gücü ve Hizbullah bağlantılı bir nakliye ağına yaptırım uyguladı. İran’ı bölge ve dünya istikrarını bozmakla suçladı.
5 Eylül 2019: İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, JCPOA’ya üçüncü ihlalini duyurdu. Araştırma ve geliştirme taahhütlerinin tamamının cuma gününe kadar kaldırılacağını açıkladı. Ancak faaliyetlerin IAEA denetiminde kalacağı belirtildi.
7 Eylül 2019: İran, Natanz tesisinde doğal uranyumla gelişmiş santrifüjlerin kurulup test edileceğini IAEA’ya bildirdi. Kurum, 22 IR-4, 1 IR-5 ve 33 IR-6 santrifüjünün kurulduğunu doğruladı. İran Atom Enerjisi Kurumu sözcüsü Kamalvandi, JCPOA kapsamındaki santrifüj sayısını aşan makinelerin kullanıldığını ve İran’ın yakında zenginleştirilmiş uranyumu bu makinelerden çıkarıp stokuna ekleyebileceğini söyledi.
8 Eylül 2019: İran, Natanz pilot tesisinde ek santrifüj grupları için gerekli ekipmanı tekrar kurmayı IAEA’ya bildirdi. Kurum, boru ve bağlantı hazırlıklarının yapıldığını doğruladı. IAEA geçici Genel Müdürü Cornel Feruta, Tahran’da Zarif, Salehi ve diğer yetkililerle görüştü. Feruta, İran’dan “tam ve zamanında işbirliği” beklediklerini söyledi.
9 Eylül 2019: Feruta, IAEA Yönetim Kurulu toplantısında İran’ın denetimlere tam işbirliği yapmasının önemini vurguladı ve İran’ın “safeguards” (güvence) beyanlarının eksiksizliği ile ilgili sorulara hızlı yanıt vermesini istedi. Aynı gün İsrail Başbakanı Netanyahu, İran’ın Abadeh yakınlarında iddia edilen bir nükleer silah geliştirme tesisini açıkladı.
10 Eylül 2019: ABD Dışişleri Bakanlığı, ABD Başkanı Trump’ın BM Genel Kurulu’nda İran Cumhurbaşkanı Ruhani ile ön koşulsuz görüşme yapabileceğini bildirdi.
14 Eylül 2019: Suudi Arabistan’daki Aramco tesisine drone ve seyir füzesi saldırısı yapıldı.
16 Eylül 2019: Trump yönetimi, saldırıdan İran’ı sorumlu tuttu.
17 Eylül 2019: İran Yüksek Lideri Hamaney, ABD’nin JCPOA’ya dönmemesi halinde İran ile Amerikalılar arasında herhangi bir görüşmenin olmayacağını söyledi.
18 Eylül 2019: Suudi yetkililer, 14 Eylül saldırısını İran’ın gerçekleştirdiğini açıkladı.
20 Eylül 2019: ABD, Suudi Arabistan’a ek asker gönderdi. Savunma Bakanı Esper, İran’ı saldırı nedeniyle kınadı. Ayrıca, İran Merkez Bankası, Ulusal Kalkınma Fonu ve Etemad Tejarate Pars şirketine yeni yaptırımlar uygulandı.
23 Eylül 2019: İngiltere, Fransa ve Almanya, İran’ı Aramco saldırısı nedeniyle kınadı.
24 Eylül 2019: Trump, BM Genel Kurulu’nda İran’a yönelik yaptırımları sürdüreceği tehdidinde bulundu. Macron, Ruhani ve Trump ile ayrı ayrı görüştü ancak Ruhani, Macron’un önerdiği ortak görüşmeye katılmadı. Ruhani, Fox News’e verdiği röportajda İran’ın nükleer silah istemediğini yineledi.
25 Eylül 2019: Ruhani, yaptırımlar devam ettiği sürece müzakere yapmayacaklarını ve ABD ile görüşmelerin ancak JCPOA’ya tam uyumla başlayacağını açıkladı. ABD Dışişleri Bakanı Pompeo, İran’ı bölgedeki davranışları nedeniyle eleştirdi, Suudi Aramco saldırısını savaş suçu olarak nitelendirdi. Çinli bazı şirketlere ikincil yaptırımlar uygulandı. Beyaz Saray, üst düzey İranlı yetkililerin ABD’ye girişini yasakladı.
24-25 Eylül 2019: İran, Natanz tesisinde karbon fiberden yapılan ve sürekli IAEA denetimine tabi olmayan santrifüj rotor tüpleri üretmeye başladı ve ek santrifüj gruplarını kurduğunu bildirdi.
26 Eylül 2019: Fransa, Almanya ve İngiltere, İran’a dördüncü ihlal halinde özel uyuşmazlık mekanizmasını devreye sokacakları uyarısında bulundu.
2 Ekim 2019: Ruhani, Macron’un desteğiyle Trump ile BM’de dört maddelik bir anlaşmaya vardıklarını doğruladı. Bu anlaşma, ABD yaptırımlarının kaldırılması karşılığında İran’ın nükleer silah sahibi olmama taahhüdü ve bölgesel barış için müzakereleri içeriyor.
8 Ekim 2019: İran Atom Enerjisi Kurumu Başkanı Salehi, 30 IR-6 santrifüjü ile uranyum zenginleştirme kapasitesini artıracaklarını açıkladı.
14 Ekim 2019: Ruhani, IR-6, IR-4 ve IR-2 santrifüjlerinin çalıştığını ve yakında IR-9’u da devreye alacaklarını duyurdu.
24 Ekim 2019: İranlı siyasetçiler Moskova’da Rus yetkililerle JCPOA’yı görüştü, ancak İran talepleri karşılanmazsa anlaşmayı daha fazla ihlal edeceklerini belirtti.
31 Ekim 2019: ABD, bazı nükleer işbirliği projeleri için 90 günlük yaptırım muafiyetlerini yeniledi ama detayları açıklamadı. Trump yönetimi, Çin, Rusya ve AB üyelerine sınırlı muafiyet tanıyarak bazı projelerin devamını sağladı.
4 Kasım 2019: Salehi, İran’ın 60 IR-6 santrifüjü çalıştırdığını, uranyumu %4,5 oranında zenginleştirdiğini ve düşük zenginleştirilmiş uranyum stokunun 500 kilogramı aştığını açıkladı.
5-6 Kasım 2019: Fordow tesisinde 1044 IR-1 santrifüjüne UF6 gazı verilerek %5’e kadar zenginleştirme başlayacak. Bazı santrifüjler ise kararlı izotop üretiminde kullanılacak.
7 Kasım 2019: IAEA özel toplantısında, İran’da açıklanmamış bir yerde insan kaynaklı doğal uranyum parçacıkları bulunduğunu bildirdi. Pompeo, İran’ın nükleer gerilimini kınadı.
10 Kasım 2019: İran, planlanan nükleer reaktör inşasında beton dökmeye başladı.
11 Kasım 2019: AB ülkeleri, Fordow’da zenginleştirmeye başlanmasını kınadı ve İran’ın taahhütlerden çekildiğini söyledi. IAEA, İran’ın 372.3 kg zenginleştirilmiş uranyum stokladığını doğruladı.
18 Kasım 2019: IAEA, İran’ın ağır su stokunun 130 ton sınırını aştığını tespit etti. ABD, Fordow tesisine ilişkin yaptırım muafiyetini sona erdirme kararı aldı.
25 Kasım 2019: İran ve IAEA arasında nükleer güvenlik ve atık yönetimi alanında işbirliği anlaşması yapıldı. ABD, Arap Denizi’nde İran kaynaklı silahlar ele geçirdi.
30 Kasım 2019: Bazı Avrupa ülkeleri, ABD yaptırımlarını aşmak için INSTEX mekanizmasına katıldı.
1 Aralık 2019: İran Parlamentosu Başkanı, JCPOA’da uyuşmazlık mekanizması tetiklenirse İran’ın IAEA ile işbirliğini sorgulayacağını belirtti.
5 Aralık 2019: Rusya’nın Fordow tesisindeki işbirliği durduruldu.
10 Aralık 2019: BM Güvenlik Konseyi raporu, İran’ın füze ve silah sınırlamalarına uyup uymadığını araştırmaya devam ettiğini bildirdi.
16 Aralık 2019: İran, Rusya’nın Fordow’da işbirliğini teknik sorun nedeniyle askıya aldığını doğruladı.
2020
2 Ocak 2020:ABD Savunma Bakanlığı, İran Devrim Muhafızları Ordusu Kudüs Gücü Komutanı Tuğgeneral Kasım Süleymani’nin hedef alınarak öldürülmesinden sorumluluğu üstlendiğini açıkladı. Açıklamada, bu operasyonun İran’ın gelecekteki saldırı planlarını engellemeye yönelik olduğu belirtildi.
5 Ocak 2020:İran Kabinesi, uranyum zenginleştirme üzerindeki JCPOA (Kapsamlı Ortak Eylem Planı) kısıtlamalarına uymayacağını ve santrifüj sayısına yönelik son operasyonel kısıtlamayı terk edeceğini duyurdu. Dışişleri Bakanı Cevad Zarif, bu adımı İran’ın “5. ve son Düzeltici adımı” olarak tanımladı. Zarif, tüm ihlallerin karşılıklı yükümlülüklerin etkin şekilde uygulanması halinde geri alınabilir olduğunu vurguladı. Rusya’nın IAEA Daimi Temsilcisi Mikhail Ulyanov da İran’ın IAEA ile iş birliğine devam edeceği açıklamasının “çok önemli” olduğunu belirtti.
6 Ocak 2020:Fransa, Almanya ve İngiltere liderleri, İran’ın beşinci ihlalini kınayan ortak bir açıklama yayımladı ve İran’a JCPOA’ya tam uyuma dönmesi çağrısı yaptı. Avrupa ülkeleri, BM Güvenlik Konseyi’nin yaptırımların tekrar uygulanmasını sağlayacak anlaşmazlık çözüm mekanizmasını başlatmayı değerlendirdi. AB Dış Politika Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, JCPOA’nın korunmasının küresel güvenlik için kritik olduğunu söyledi. Çin Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, JCPOA’nın çok taraflı diplomasinin önemli bir sonucu olduğunu hatırlatarak İran’ın NPT (Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması) yükümlülüklerini ihlal etmediğini belirtti. İran parlamentosundan Mahmoud Sadeghi ise İran’ın 1970 tarihli NPT’den çekilmesi için yasa tasarısı sunacağını açıkladı.
7 Ocak 2020:Fransa Cumhurbaşkanı Macron, İran Cumhurbaşkanı Ruhani’yi arayarak İran’ın JCPOA yükümlülüklerine hızlıca dönmesi çağrısında bulundu.
10 Ocak 2020:Avrupa JCPOA taraflarının dışişleri bakanları, İran’ın nükleer anlaşmadaki ihlallerini görüşmek üzere Brüksel’de acil toplantı yaptı.
14 Ocak 2020:İngiltere, Fransa ve Almanya (E3) anlaşmazlık çözüm mekanizmasını başlattı ve diplomasiyi sürdürerek anlaşmayı korumak istediklerini belirtti. Rusya Dışişleri Bakanlığı, E3’ün bu adımını hayal kırıklığı ve endişe olarak nitelendirdi.
15 Ocak 2020:Çin, E3’ün anlaşmazlık çözüm mekanizmasını başlatmasını eleştirdi. ABD Hazine Bakanı Mnuchin ise ABD’nin bu adımı desteklediğini ve BM yaptırımlarının geri getirileceğini umduklarını açıkladı.
16 Ocak 2020:İran Cumhurbaşkanı Ruhani, İran’ın JCPOA öncesi seviyelerin üzerinde uranyum zenginleştirmeye başladığını duyurdu.
20 Ocak 2020:İran Dışişleri Bakanı Zarif, anlaşmazlık çözüm mekanizması BM Güvenlik Konseyi’ne taşınırsa İran’ın NPT’den çekileceğini söyledi.
24 Ocak 2020:AB Dışişleri Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, JCPOA Ortak Komisyonunun anlaşmazlık mekanizmasındaki görüşmeler için tanınan 15 günlük sürenin uzatıldığını duyurdu.
30 Ocak 2020:İsviçre’nin Tahran Büyükelçiliği, İran’a kanser ilacı satışı için insani işlemleri kolaylaştıran bir kanalın deneme işlemini başarıyla gerçekleştirdiğini açıkladı.
31 Ocak 2020:ABD, İran ile ortak nükleer projeler için dört muafiyeti 60 gün daha uzattığını ve İran Atom Enerjisi Kurumu (AEOI) ile başkanı Ali Ekber Salehi’ye yeni yaptırımlar getirdiğini duyurdu. AEOI, yaptırımların barışçıl nükleer faaliyetleri etkilemeyeceğini belirtti.
4 Şubat 2020:AB Dışişleri Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, İran’ın anlaşmazlık mekanizması sürecini sürekli ertelemeye kararlı olduklarını açıkladı.
5 Şubat 2020:IAEA Direktörü Rafael Grossi, İran’ın JCPOA’yı ihlal edecek yeni adımlar atmadığını ve yükümlülüklerine uyduğunu söyledi.
9 Şubat 2020:İran, Zafar-1 uydusunu Simorgh roketi ile fırlatmaya çalıştı ancak yörüngeye ulaşamadı. İran Hava Kuvvetleri Komutanı yeni kısa menzilli Ra’ad 500 balistik füzesini tanıttı.
23 Şubat 2020:ABD Dışişleri Bakanı Pompeo, İran’a yönelik yaptırımların artırılıp artırılmayacağına yakında karar verileceğini söyledi.
26 Şubat 2020:JCPOA Ortak Komisyonu Viyana’da toplandı, İran’ın ihlalleri ve yaptırım hafifletme konuları görüşüldü.
3 Mart 2020:IAEA, İran’ın 4.5% zenginleştirilmiş uranyum stokunun 1000 kilogramı aştığını ve Fordow tesisinde yeni santrifüjlerin devreye alındığını bildirdi. Ayrıca, 3 şüpheli yerde ek incelemeler için İran’ın bilgi ve erişim taleplerine yanıt vermediğini açıkladı.
9 Mart 2020:IAEA Yönetim Kurulu toplantısında, İran’ın JCPOA kapsamındaki taahhütlerinde bir değişiklik gözlemlenmediği bildirildi.
27 Mart 2020:İran Atom Enerjisi Kurumu, Natanz tesisine yeni nesil santrifüjler kurulacağını ve 8 Nisan’da tanıtılacağını açıkladı.
30 Mart 2020:ABD Dışişleri Bakanlığı, İran’daki bazı nükleer iş birliği projelerine ilişkin dört muafiyetin 60 gün daha uzatıldığını duyurdu.
31 Mart 2020:Fransa, Almanya ve İngiltere, INSTEX ticaret mekanizmasının ilk işlemini tamamladığını ve tıbbi malzemelerin İran’a ihraç edildiğini bildirdi.
8 Nisan 2020:İran Atom Enerjisi Kurumu sözcüsü Behrouz Kamalvandi, ülkenin Ulusal Nükleer Günü’nde 122 yeni nükleer başarının sergileneceğini açıkladı (etkinlik koronavirüs nedeniyle ertelendi). İran’ın günde 60 gelişmiş santrifüj ürettiğini ve zenginleştirilmiş uranyum üretimini artırmayı planladığını söyledi.
22 Nisan 2020:İran, yeni bir uzay fırlatma aracı (Qased) ile ilk askeri uydusunu başarıyla fırlattı. Bu, İran’ın sivil programından ayrı bir Devrim Muhafızları tarafından yönetilen askeri uzay programının varlığını ortaya koydu.
25 Nisan 2020:ABD Dışişleri Bakanı Pompeo, İran’ın uzay programını barışçıl ve tamamen sivil olmadığı gerekçesiyle eleştirdi.
29 Nisan 2020:İran’ın Bushehr nükleer santrali planlandığı gibi yeniden yakıtlandı.
30 Nisan 2020:ABD, BM Güvenlik Konseyi’nin 2231 sayılı kararına göre İran’a yönelik silah ambargosunun Ekim 2020’de sona ermesine karşı diplomatik ve hukuki seçeneklerin değerlendirileceğini açıkladı. AB Dış Politika Yüksek Temsilcisi Borrell, ABD’nin anlaşma tarafı olmadığını söyledi.
4 Mayıs 2020:ABD Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi üyelerinin büyük çoğunluğu, silah ambargosunun diplomatik yollarla uzatılması çağrısında bulundu.
9 Mayıs 2020:ABD, JCPOA’dan çekilmenin 2. yıldönümünde, BM silah ambargosunun uzatılması için tüm diplomatik seçenekleri kullanacağını açıkladı.
12 Mayıs 2020:
Rusya BM Daimi Temsilcisi Nebenzia, ABD’nin ambargo uzatma hakkı olmadığını belirtti ve uzatmanın JCPOA’nın sonu olacağını söyledi.
13 Mayıs 2020:
ABD İran Özel Temsilcisi Brian Hook, WSJ’de ambargo uzatmak için ABD’nin tüm seçenekleri kullanacağını yazdı.
14 Mayıs 2020:Çin, ABD’nin JCPOA’dan çekilerek yükümlülüklerini ihlal ettiğini ve ambargoyu uzatma hakkı olmadığını belirtti.
27 Mayıs 2020:ABD, İran’daki bazı nükleer iş birliği projeleri için verilen muafiyetleri sonlandıracağını duyurdu. Ancak Bushehr santrali için verilen muafiyet devam edecek.
5 Haziran 2020:IAEA, İran’ın düşük zenginleştirilmiş uranyum stokunun JCPOA limitlerini aşmaya devam ettiğini ve İran’ın önceden nükleer programına dair bazı şüpheli yerlerde incelemeye izin vermediğini raporladı.
8 Haziran 2020:ABD, İran’ın balistik füze ve askeri programları ile ilgili malzeme taşıyan İranlı denizcilik şirketlerine yaptırım uyguladı.
11 Haziran 2020:BM Genel Sekreteri, 2231 sayılı kararın uygulanmasına dair düzenli raporu yayımladı. Raporda İran’ın bazı silah ve balistik füze transfer kurallarına uymadığı belirtildi. ABD Temsilciler Meclisi Cumhuriyetçi Çalışma Komitesi, ambargonun süresiz uzatılmasını öneren bir rapor yayınladı.
15 Haziran 2020:IAEA Başkanı Grossi, İran’ın önceden nükleer faaliyetlere dair taleplere iş birliği yapmamasından ciddi endişe duyulduğunu bildirdi.
19 Haziran 2020:IAEA Yönetim Kurulu, İran’a önceki nükleer faaliyetlere dair tam iş birliği çağrısında bulunan bir kararı 25’e karşı 2 oyla kabul etti. Rusya ve Çin karara karşı çıktı. İran’ın IAEA büyükelçisi kararı “hayal kırıklığı” olarak değerlendirdi.
24 Haziran 2020:ABD, BM Güvenlik Konseyi’ne İran’a yönelik silah ambargosunun uzatılması için taslak karar sundu. İran Cumhurbaşkanı Ruhani, ABD’den özür dilerse ve tazminat öderse müzakerelere açık olduklarını söyledi. İran, IAEA’nın bazı şüpheli yerlere erişim taleplerine sert karşılık vereceğini belirtti. ABD, İran’dan Venezuela’ya 1.5 milyon varil benzin taşıyan tanker kaptanlarına yaptırım uyguladı.
25 Haziran 2020:ABD, İran’ın metal endüstrisine yönelik yeni yaptırımlar getirdi. İran’ın Khojir bölgesinde patlama oldu, savunma bakanlığı gaz sızıntısına bağlı olduğunu açıkladı.
19 Eylül 2020: ABD, İran’a yönelik yaptırımları saat 20:00’de yeniden uygulamaya başlar.
BM Genel Sekreteri António Guterres, Güvenlik Konseyi’nin ABD’nin “snapback” (yaptırımların otomatik yeniden yürürlüğe girmesi) talebini 15 üyeden 13’ünün engellemesi üzerine yaptırımların uygulanmayacağını açıklar.
İran’ın BM Büyükelçisi Majid Takht Ravanchi, ABD’nin “yasadışı ve sahte” son tarihinin geçtiğini, ABD’nin hala JCPOA ve BM Güvenlik Konseyi Kararı 2231’i ihlal ettiğini belirtir ve ABD’nin uluslararası akımlara karşı hareket etmesinin izolasyona yol açacağını söyler.
21 Eylül 2020: ABD Dışişleri Bakanı Pompeo, BM İran silah ambargosunu ihlal edenlerin yaptırım riski altında olduğunu bildirir.
İran Savunma Bakanlığı ve ilgili kuruluşlara yeni yaptırımlar uygulanır.
İran Dışişleri Bakanı Zarif, JCPOA’yı kesinlikle yeniden müzakere etmeyeceklerini ama ABD’nin anlaşmaya bağlı olduğunu göstermesi durumunda diplomasiye açık olduklarını söyler.
22 Eylül 2020: İran Cumhurbaşkanı Ruhani, ABD yaptırımlarını eleştirir; müzakere ya da savaş dayatamayacağını ancak ülkesinin onur ve refahının diplomasi ile sağlanacağını vurgular.
5 Ekim 2020: İran, Bushehr nükleer santralinde nükleer enerji üretim kapasitesini 3 gigavata çıkaracağını açıklar.
18 Ekim 2020: BM İran’a yönelik silah ticareti kısıtlamaları Karar 2231 uyarınca sona erer.
Zarif, bu durumu “önemli” olarak nitelendirir ancak İran’ın silah satın alma furyasına girmeyeceğini belirtir.
Pompeo, BM yaptırımlarının tekrar yürürlüğe girdiğini ve ABD’nin İran’a silah satışına aracılık edenlere yaptırım uygulamaya hazır olduğunu tekrarlar.
26 Ekim 2020: ABD, İran bankaları ve petrol sektörü ile ilişkili kuruluşlara terörle bağlantılı oldukları gerekçesiyle yeni yaptırımlar uygular.
27 Ekim 2020: Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA), İran’ın Natanz yakınlarında yer altı santrifüj tesisi inşaatına başladığını doğrular (henüz tamamlanmamış).
IAEA, İran’ın daha önce bildirmediği tesislerden numuneler alır; analiz için laboratuvarlara gönderilir.
3 Kasım 2020: İran Parlamentosu, Fordow tesisinde %20 oranında uranyum zenginleştirilmesi ve diğer anlaşma ihlallerini içeren geçici bir yasa tasarısını onaylar.
11 Kasım 2020: IAEA raporu, İran’ın %4.5 oranında zenginleştirilmiş uranyum stokunun 2,443 kilogram olduğunu ve son çeyreğe göre 338 kilogram arttığını bildirir.
İran, Natanz’da gelişmiş IR-2m santrifüj kademelerini zenginleştirme salonuna taşımaya başlar.
14 Kasım 2020: IAEA raporu, İran’ın Natanz tesisinde yeni kurulan 174 IR-2m santrifüj kullanarak uranyum zenginleştirmeye başladığını bildirir. Bu, JCPOA’nın sınırlarını aşan bir uygulamadır.
16 Kasım 2020: İsrail’in ABD Büyükelçisi Ron Dermer, ABD’nin JCPOA’ya yeniden katılmasının hata olacağını, bunun yerine Orta Doğu müttefikleriyle istişare edilmesi gerektiğini söyler.
17 Kasım 2020: Zarif, ABD BM Kararı 2231’e uyarsa İran’ın JCPOA’ya geri döneceğini söyler, bunun için müzakerelere gerek olmadığını belirtir. Ancak ABD’nin resmi anlaşmaya yeniden katılımı için müzakere gerekecektir.
18 Kasım 2020: Bahreyn Dışişleri Bakanı, Biden yönetiminin JCPOA’ya geri dönmeden önce Körfez ülkeleriyle istişare etmesi gerektiğini belirtir.
İran’ın IAEA nezdindeki temsilcisi, JCPOA’nın ancak ortak çabalarla ve yükümlülüklerin tam uygulanmasıyla kurtarılabileceğini söyler.
27 Kasım 2020: İranlı nükleer bilim insanı Mohsen Fakhrizadeh Tahran yakınlarında suikaste uğrar.
28 Kasım 2020: Cumhurbaşkanı Ruhani, suikastın arkasında İsrail’in olduğunu ima eder.
2 Aralık 2020: İran’ın Koruyucu Konseyi, uranyum zenginleştirme seviyesini %20’ye çıkarma ve Ek Protokol uygulamasını 60 gün içinde askıya alma zorunluluğunu getiren yasayı onaylar (bazı yaptırımlar kaldırılmazsa).
4 Aralık 2020: IAEA, İran’ın Natanz tesisinde üç ek IR-2m santrifüj kademesi kurmayı planladığını bildirir.
7 Aralık 2020: JCPOA’daki Avrupa ülkeleri (Fransa, Almanya, İngiltere), İran’ın zenginleştirme faaliyetlerinden ve parlamentodaki yasadan endişe duyduklarını açıklayıp, İran’ı yasayı uygulamaktan vazgeçmeye çağırır.
İran Dışişleri Sözcüsü, yasanın henüz Cumhurbaşkanı Ruhani tarafından onaylanmadığını söyler.
BM Güvenlik Konseyi raporunda, İran’ın balistik füze faaliyetlerinde yeni bir ihlal görülmediği ve iddia edilen silah transferlerinde kanıtların yetersiz olduğu belirtilir.
9 Aralık 2020: Cumhurbaşkanı Ruhani, JCPOA’nın müzakeresiz şekilde eski haline dönebileceğini ve yeni kurulan gelişmiş santrifüjlerin, tüm taraflar anlaşmaya uyarsa devre dışı bırakılabileceğini söyler.
10 Aralık 2020: AB Dışişleri Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, JCPOA’nın tam uygulanmasının önemini Foreign Policy dergisinde yayınlanan makalesinde vurgular.
16 Aralık 2020: JCPOA Ortak Komisyonu, nükleer anlaşmayı koruma ve tüm tarafların taahhütlerini uygulaması için sanal toplantı yapar.
İran’ın Yüksek Lideri Ayetullah Hamaney, yaptırımlar onurlu şekilde kaldırılabilecekse gecikmeksizin adım atılması gerektiğini belirtir.
18 Aralık 2020: Uydu görüntüleri, İran’ın Fordow zenginleştirme tesisinde yer altı inşaatına başladığını gösterir; yeni yapının tasarımı ve amacı belirsizdir.
21 Aralık 2020: AB Dışişleri Yüksek Temsilcisi Borrell, JCPOA bakanlar toplantısına başkanlık eder.
Çin, Fransa, Almanya, Rusya, İngiltere ve İran, anlaşmaya bağlılıklarını ve ABD’nin anlaşmaya geri dönme çabalarını destekleme kararlılıklarını vurgular.
İran’ın IAEA ile iş birliği yapmasının önemi vurgulanır.
2021
1 Ocak 2021: İran Atom Enerjisi Kurumu Başkanı Ali Ekber Salehi, İran’ın Fordow tesisinde %20 oranında uranyum-235 zenginleştirmeyi “en kısa sürede” yeniden başlatacağını duyurur. İran, parlamentonun yakın zamanda kabul ettiği yasa gereği bu zenginleştirmeyi yapmak zorunda olduğunu Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’na (IAEA) bildirir.
4 Ocak 2021: İran, %20 oranında uranyum-235 zenginleştirmeye başlar. IAEA sözcüsü, ajans müfettişlerinin Fordow’daki zenginleştirme faaliyetlerini izlediğini bildirir.
IAEA raporu, İran’ın Fordow’da %20 zenginleştirilmiş uranyum üretimine başladığını doğrular.
İran Dışişleri Bakanı Cevad Zarif, bu haberi Twitter’da paylaşır ve “ön koşulsuz, TÜM tarafların TAM uyumu halinde önlemlerimizin tamamen geri alınabilir olduğunu” ekler.
3 Ocak 2021: Başkan adayı Joe Biden’ın ulusal güvenlik danışmanı olması planlanan Jake Sullivan, CNN ile yaptığı röportajda, ABD’nin İran balistik füze kapasitesiyle ilgili müzakerelere, İran mevcut anlaşmaya uyuma döndüğünde devam edeceğini belirtir.
5 Ocak 2021: Avrupa Birliği sözcüsü Peter Stano, İran’ın zenginleştirme faaliyetlerinden ciddi endişe duyduklarını ve bu durumun nükleer yayılma açısından ciddi sonuçları olacağını söyler.
İran, yerli üretim drone’ları test ettiği askeri tatbikatlara başlar.
ABD Hazine Bakanlığı, İran’ın çelik sektörüne yeni yaptırımlar uygular. Bakan Mnuchin, Trump yönetiminin terörizmi destekleyen ve kitle imha silahları arayan rejimin gelirlerini engellemeye kararlı olduğunu vurgular.
Ali Ekber Salehi, İran’ın zenginleştirilmiş uranyum üretimini artırmak için bin yeni IR-2m santrifüj kurmakta olduğunu açıklar.
9 Ocak 2021: ABD Dışişleri Bakanı Michael Pompeo, İran’ın yeni yasasının “tüm yaptırımlar kaldırılmadıkça IAEA denetçilerini kovmayı zorunlu kıldığını” yanlış şekilde iddia eder ve İran’ın müfettişleri kovmasının evrensel kınama ile karşılanması gerektiğini savunur.
İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Said Hatibzade, İran’ın düzenli denetimleri yürüten IAEA müfettişlerini kovmayı planlamadığını belirtir.
İran Atom Enerjisi Kurumu sözcüsü Behruz Kamalvendi, Hatibzade’nin açıklamasını teyit eder ve İran’ın Ek Protokol uygulamasını askıya alması durumunda bile rutin denetimlerin devam edeceğini ekler.
11 Ocak 2021: IAEA Genel Müdürü Rafael Mariano Grossi, JCPOA’yı kurtarmak için “aylar değil, haftalar kaldığını” söyler. İran’ın %20 zenginleştirme konusunda “çok hızlı” ilerlediğini, Fordow’da aylık yaklaşık 10 kilogram %20 zenginleştirilmiş uranyum üretebileceğini belirtir.
İran Parlamentosu Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu Sözcüsü Abolfazl Amuye, Arak reaktörüne benzer yeni bir IR-2M ağır su reaktörü tasarlandığını ve yeni nükleer yasaya uygun şekilde kurulacağını açıklar.
13 Ocak 2021: IAEA, İran’ın uranyum metal üretimi için araştırma-geliştirme faaliyetleri planladığını rapor eder. Bu, Tahran Araştırma Reaktörü için daha gelişmiş bir yakıt tasarımı arayışıdır. JCPOA, İran’ın 15 yıl boyunca uranyum metal üretmesini yasaklar; bu adım anlaşmayı ihlal eder.
16 Ocak 2021: Fransa, Almanya ve İngiltere, İran’ın uranyum metal üretme planlarını kınayan ortak açıklama yapar ve İran’ı faaliyetlerini durdurup JCPOA yükümlülüklerine dönmeye çağırır.
18 Ocak 2021: Katar Dışişleri Bakanı Şeyh Muhammed bin Abdulrahman El Tani, Körfez Arap devletlerini İran ile diyalog kurmaya çağırır. ABD’nin JCPOA’ya geri dönme ihtimalinden söz ederek, “başarının gerçekleşmesini istiyoruz” der.
1 Şubat 2021: İran, “en güçlü roket motorunu” geliştirmeye yardımcı olacağını söylediği yeni uydu fırlatıcı Zulcanah’ı test eder. Devlet medyasına göre, üç aşamalı, katı ve sıvı yakıt kombinasyonu kullanan bir uydu fırlatıcıdır.
IAEA raporu, İran’ın Natanz tesisinde 174 IR-2m santrifüjden oluşan bir kaskad (zincir) kurduğunu, ayrıca iki kaskad daha, bir IR-4 ve bir IR-6 kaskadı kurma sürecinde olduğunu bildirir.
2 Şubat 2021: İran Dışişleri Bakanı Cevad Zarif, CNN röportajında ABD’nin JCPOA’ya geri dönmesi için “sınırlı bir fırsat penceresi” olduğunu söyler. AB Dışişleri Yüksek Temsilcisi Josep Borrell’in, ABD ve İran’ın anlaşmaya uyum konusundaki görüşmelerini kolaylaştırabileceğini belirtir ve İran’ın yükümlülüklerine “bir günden kısa sürede” geri dönebileceğini vurgular.
İsrail Enerji Bakanı Yuval Steinitz, İran’ın bir nükleer silah için yeterli fisil materyal üretmesinin yaklaşık altı ay süreceğini tahmin eder.
4 Şubat 2021: Biden’ın ulusal güvenlik danışmanı Jake Sullivan, Beyaz Saray basın toplantısında, yönetimin “şu anda Avrupa Birliği ile İran konusunda aktif şekilde görüşmelerde olduğunu” ve bu görüşmelerin İran’a yönelik strateji ve diplomasi için “birleşik cephe” oluşturacağını belirtir.
5 Şubat 2021: Beyaz Saray, İran konusunu görüşmek üzere Ulusal Güvenlik Konseyi prensipler komitesi toplantısı düzenler. Axios’un bildirdiğine göre, ana gündem maddesi, İran’da Haziran’daki cumhurbaşkanlığı seçimlerinden önce nükleer anlaşmaya dönüşü mü zorlamak, yoksa seçimden sonra mı beklemek gerektiği konusudur.
41 emekli askeri ve ulusal güvenlik yetkilisi, ABD’nin JCPOA’ya hızlıca dönmesini teşvik eden bir mektubu imzalar.
IAEA’nın yeni raporu, 2020 Ağustos ve Eylül’de İran’ın iki bildirilmeyen nükleer tesisinden radyoaktif izler tespit edildiğini doğrular. Bu, İran’ın 2003 öncesi nükleer faaliyetleriyle ilgilidir.
7 Şubat 2021: İran Yüksek Lideri Ayetullah Ali Hamaney, devlet medyasına verdiği röportajda, ABD’nin İran’dan taahhütlerine dönmesini istemesi durumunda “bütün yaptırımları fiilen kaldırması gerektiğini, sonra İran’ın doğrulama yapacağını ve taahhütlerine döneceğini” söyler.
9 Şubat 2021: İran İstihbarat Bakanı Mahmud Alavi, İran’ın “köşeye sıkıştırılması halinde” nükleer silah arayışına girebileceğini ifade eder. Bu açıklama, İran’ın nükleer silah peşinde olmadığını söyleyen diğer üst düzey yetkililerden farklıdır.
BM Uzmanlar Paneli raporu, İran’ın 2020’de Kuzey Kore ile uzun menzilli füze geliştirme iş birliğini yeniden başlattığını teyit eder. Rapor, “kritik parçaların transferinin yapıldığını, son sevkiyatın 2020’de gerçekleştiğini” belirtir.
10 Şubat 2021: IAEA, İran’ın uranyum metal üretmeye başladığını doğrular ve doğal uranyumdan az miktarda metal üretmeyi başardığını raporlar. JCPOA, uranyum metal üretimini 15 yıl boyunca yasaklamaktadır.
18 Şubat 2021: ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken, Fransa, Almanya ve İngiltere dışişleri bakanlarıyla İran’ı görüşür. Ortak açıklamada, E3 ülkelerinin ABD’nin İran ile diplomasiye dönme niyetini memnuniyetle karşıladığı ve E3 ile ABD arasındaki kapsamlı diyaloğun yeniden başladığı vurgulanır.
18 Şubat 2021: ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken, İran konusunu görüşmek üzere Fransa, Almanya ve İngiltere dışişleri bakanlarıyla bir araya gelir.
Ortak açıklamada, ABD’nin İran ile diplomasiye dönme niyeti ve E3 ülkeleri ile ABD arasında güvene dayalı diyalogun yeniden başlaması memnuniyetle karşılanır.
19-20 Şubat 2021: ABD, Trump döneminin BM Güvenlik Konseyi’nde İran’a yönelik JCPOA kapsamındaki yaptırımların yeniden uygulanması talebini resmi olarak geri çeker.
Biden yönetimi, Avrupa Birliği ev sahipliğinde ve JCPOA üyelerinin (Çin, Fransa, Almanya, Rusya, İngiltere) katılacağı bir toplantıya katılmaya istekli olduğunu belirtir.
21 Şubat 2021: Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Genel Direktörü Rafael Grossi Tahran’a giderek İran Cumhurbaşkanı Yardımcısı Eshaq Jahangiri ve İran Atom Enerjisi Kurumu Başkanı Ali Akbar Salehi ile görüşür.
İran’ın ilave protokolü askıya alma planını görüşürler ve UAEA’nın doğrulama faaliyetlerine 3 ay daha devam etmesi konusunda anlaşmaya varılır.
22 Şubat 2021: İran’ın Yüksek Lideri Ayetullah Ali Hamaney, uranyum zenginleştirme oranının %60’a çıkarılabileceğini açıklar.
“İran’ın uranyum zenginleştirme seviyesi %20 ile sınırlı kalmayacak, ülkenin ihtiyaç duyduğu seviyeye çıkaracağız,” der.
23 Şubat 2021: İran, UAEA ile yaptığı ilave protokolü uygulamayı askıya aldığını açıklar.
Dışişleri Bakanı Cevad Zarif, bu kararın iyi niyet göstergesi olduğunu ve alınan önlemlerin geri alınabilir olduğunu söyler.
Ayrıca P4+1 (JCPOA ülkeleri) ve ABD ile gayri resmi görüşmeler yapmayı düşünebileceklerini belirtir.
UAEA, İran’ın düşük zenginleştirilmiş uranyum stokunun büyüdüğünü ve 20% seviyesine kadar 17,6 kilogram birikim olduğunu doğrular.
24 Şubat 2021: UAEA, Ağustos ve Eylül 2020’de alınan örneklerde radyoaktif parçacıklar bulunduğunu ve bunun İran’ın geçmiş nükleer faaliyetleriyle ilgili soruşturmanın devam ettiğini bildirir.
4 Mart 2021: İngiltere, Fransa ve Almanya, UAEA Yönetim Kurulu toplantısında İran’ın ilave protokolü askıya alma kararını kınama yoluna gitmemeye karar verir.
UAEA, İran ile nükleer güvenlik beyanının tamlığı ve 2003 öncesi faaliyetlere ilişkin endişelerin giderilmesi için teknik görüşmeler yapılacağını duyurur.
İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, ABD yaptırımları kaldırdıktan ve Tahran yaptırımların kaldırıldığını doğruladıktan sonra İran’ın yükümlülüklerine geri döneceğini belirtir.
Bir İran hükümet sözcüsü, İran’ın uranyum-235 zenginleştirmesini %60’a çıkarma kararının “terörist sabotajlara teknik kapasitemizin göstergesi” olduğunu, bu kararın nükleer silah için malzeme hazırlığı olmadığını doğrular. Ayrıca, bu önlemin “diğer taraflar yükümlülüklerini yerine getirirse” anlaşmadaki zenginleştirme seviyesine hızlıca geri dönülebileceğini ekler.
2021 Nisan – Ağustos Arası Önemli Gelişmeler:
27 Nisan 2021: Ortak Komisyon, çalışma gruplarının bulgularını görüşmek için toplanır.
1 Mayıs 2021: JCPOA Ortak Komisyonu Viyana’da üç çalışma grubunun ilerlemesini görüşür.
4 Mayıs2021: ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken, G7 toplantısı sırasında AB dış politika yetkilisi Josep Borrell ile JCPOA’nın yeniden canlandırılması sürecini görüşür.
19 Mayıs2021: Viyana’daki Ortak Komisyon müzakerelerinin 4. turu sona erer. Avrupa Dışişleri Servisi’nden Enrique Mora, “bir anlaşma şekilleniyor” diyerek nihai anlaşmanın yakın olduğunu belirtir.
24 Mayıs 2021: İran, UAEA’nın ek protokol yerine geçtiğimiz Şubat’ta imzalanan geçici iki taraflı izleme anlaşmasını 1 ay uzatmayı kabul eder.
26 Mayıs 2021: UAEA Genel Müdürü Rafael Grossi, İran’ın uranyum zenginleştirme programını “çok endişe verici” olarak nitelendirir ve doğrulama önlemlerinin sürdürülmesi gerektiğini vurgular.
31 Mayıs2 021: UAEA, İran’a ilişkin son üç aylık doğrulama ve izleme raporunu yayınlar; İran’ın JCPOA limitlerini ihlal ettiği belirtilir. Ayrıca İran’ın geçmişteki bildirilmemiş nükleer faaliyetlerine dair soruşturmanın devam ettiği ve iki taraflı görüşmelerin yetersiz kalmasının UAEA’nın İran’ın nükleer programının barışçıl doğası konusundaki güvence vermesini zorlaştırdığı belirtilir.
2 Haziran 2021: Ortak Komisyon müzakerelerinin 5. turu Viyana’da sona erer. İran Başmüzakerecisi Abbas Araghchi, 10 Haziran’da başlayacak bir sonraki turun “muhtemelen son tur olabileceğini” söyler. Enrique Mora da anlaşmaya varılacağına inanır.
3 Haziran 2021: ABD Dışişleri Sözcüsü Ned Price, basın toplantısında altıncı turdan sonra da müzakerelerin devam etmesinin beklendiğini belirtir.
19 Haziran 2021: Muhafazakâr aday Ebrahim Raisi, İran cumhurbaşkanlığı seçimlerini kazanır ve JCPOA’yı canlandırma taahhüdünde bulunur.
20 Haziran 2021: Viyana’daki altıncı tur müzakereler sona erer; anlaşma sağlanmaz. İsrail Başbakanı Naftali Bennett, Raisi’yi eleştirir ve dünyayı JCPOA’ya dönmenin tehlikeleri konusunda uyanmaya çağırır. UAEA Genel Müdürü Grossi, İran’ın geçmiş nükleer faaliyetlerine ilişkin belirsizliklerin aciliyetini vurgular.
21 Haziran 2021: BM Güvenlik Konseyi’nin JCPOA’yı onaylayan 2231 sayılı kararının uygulanmasına dair altı aylık rapor yayımlanır. BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, Viyana görüşmelerini destekler ve ABD ile İran’a JCPOA’ya uyuma dönme çağrısı yapar. UAEA, İran Atom Enerjisi Kurumu’ndan, teknik bir sorun nedeniyle Bushehr Nükleer Santrali’nin geçici olarak kapatıldığını bildirir.
24 Haziran 2021: ABD’li üst düzey bir yetkili, anlaşmazlıklar yakın zamanda çözülmezse İran ile yaklaşımı yeniden gözden geçirmek zorunda kalabileceklerini belirtir. UAEA’nın geçici izleme anlaşması sona erer.
25 Haziran 2021: UAEA, İran’dan geçici izleme anlaşmasının uzatılması konusunda yanıt talep eder. İran, yanıt verme zorunluluğu olmadığını söyler; anlaşma sona erer.
29 Haziran 2021: İran hükümet sözcüsü Ali Rabiei, izleme anlaşmasının uzatılması üzerinde düşünüldüğünü ancak henüz karar verilmediğini belirtir.
1 Temmuz 2021: Rusya Dışişleri Sözcüsü Maria Zakharova, JCPOA’nın yeniden canlandırılması yönünde önemli ilerleme kaydedildiğini ve müzakerelerin 14 Temmuz’da (anlaşmanın 6. yıl dönümünde) tamamlanmasının beklendiğini söyler. Rusya’nın UAEA temsilcisi Mikhail Ulyanov, bazı tarafların yeni tur öncesi daha fazla zamana ihtiyaç duyduğunu ve görüşmelerin önümüzdeki hafta başlamasının muhtemel olmadığını belirtir. İran’ın Natanz zenginleştirme tesisine UAEA erişimini birkaç hafta daha kısıtladığı bildirilir.
2 Temmuz 2021: İsmi açıklanmayan bir üst düzey İranlı yetkili, geçici izleme anlaşması kapsamında kaydedilen verilerin ancak anlaşma kurtarılırsa UAEA ile paylaşılacağını belirtir.
3 Temmuz 2021: İran’ın BM Daimi Temsilcisi, UAEA’nın Masimo Aparo’nun İran’ı ziyaret ederek rutin denetimler yapacağını duyurur. Bushehr Nükleer Santrali faaliyetlerine yeniden başlar.
6 Temmuz 2021: UAEA, İran’ın %20’ye kadar zenginleştirilmiş uranyum metal üretimine başladığını bildirir. Avrupa anlaşma tarafları Fransa, Almanya ve İngiltere, İran’ın bu üretiminin “inandırıcı bir sivil gerekçesi olmadığını” ve bunun “nükleer silah geliştirme yolunda önemli bir adım” olduğunu belirtir.
8 Temmuz 2021: Rusya’nın UAEA temsilcisi Ulyanov, yedinci tur görüşmelerin tarihinin henüz belirlenmediğini ve İran’ın seçim sonrası hazırlık için zamana ihtiyaç duyduğunu belirtir.
12 Temmuz 2021: İran Dışişleri Bakanı Cevad Zarif, parlamento raporunda Viyana görüşmelerinin “ABD yaptırımlarının kaldırılması yönünde olası bir anlaşma çerçevesine yaklaştığını” söyler ve umutlu olduğunu belirtir.
14 Temmuz 2021: İran Cumhurbaşkanı Ruhani, bir basın toplantısında İran’ın %90 (silah kalitesinde) uranyum zenginleştirme teknik kapasitesine sahip olduğunu ama yine de JCPOA’nın canlandırılmasını istediğini belirtir.
5 Ağustos 2021: Cumhurbaşkanı Ebrahim Raisi göreve başlar. Göreve geliş konuşmasında, yaptırımların kaldırılması için P4+1 ve ABD ile “akıllı diyalog” sözü verir.
7 Ağustos 2021: AB Dış Politika Yüksek Temsilcisi Enrique Mora, Viyana görüşmelerinin Eylül başında yeniden başlayabileceğini söyler.
14 Ağustos 2021: İran, ilk kez 200 gram %20 zenginleştirilmiş uranyum metal üretir; bunun Tahran Araştırma Reaktörü yakıtı olduğu belirtilir.
17 Ağustos 2021: UAEA, İran’ın %60 uranyum-235 zenginleştirme hızını artırdığını bildirir.
19 Ağustos 2021: İngiltere, Fransa ve Almanya, İran’ın uranyum metal üretimini ve zenginleştirme faaliyetlerini kınayan ortak açıklama yapar; bu faaliyetlerin “nükleer silah geliştirme yolunda kritik adımlar” olduğunu ve İran’ın bunlar için geçerli sivil gerekçesinin olmadığını vurgular.
31 Ağustos 2021: İran Dışişleri Bakanı Hüseyin Amirabdollahian, Raisi hükümetinin müzakereleri yeniden başlatması için 2-3 aylık bir sürece ihtiyaç olduğunu söyledi.
1 Eylül 2021: Fransa ve Almanya, İran seçimleri nedeniyle yaz boyunca durmuş olan nükleer görüşmelerin yeniden başlaması için çağrıda bulundu. Altıncı tur görüşmeler 20 Haziran’da sona ermişti.
8 Eylül 2021: Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) İran’ın nükleer faaliyetlerine dair üç aylık raporunu yayımladı. Rapor, İran’ın artan zenginleştirilmiş uranyum stokunu, gelişmiş santrifüjler üzerindeki çalışmalarını ve uranyum metal üretimini içeriyor. Ayrıca Şubat 2021’de İran’ın ek protokolü uygulamayı askıya almasının ardından, İran’da bulunan santrifüj montaj tesisindeki dört kameradan veri kurtarma çabaları raporda yer aldı. Haziran’da İran, tesis saldırısı sonrası bu kameraları sökmüştü.
UAEA ayrıca İran’ın 2003 öncesi olası bildirilmeyen nükleer materyalleriyle ilgili ajansın soruşturmasına işbirliği yapmadığını belirten bir rapor yayınladı.
8 Eylül 2021: Raporların yayınlanmasının ardından İran Cumhurbaşkanı İbrahim Raisi, UAEA Yönetim Kurulu’nu İran’ın nükleer faaliyetlerini eleştirmemeleri konusunda uyardı. Eleştirilerin müzakere sürecini yavaşlatabileceğini söyledi.
9 Eylül 2021: Almanya Dışişleri Bakanı Heiko Maas, İran’ın önerdiği 2-3 aylık müzakere süresinin “bizim için çok uzun” olduğunu söyledi.
ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken, müzakerelerin başlaması için net bir tarih vermedi ancak anlaşmanın getirdiği faydaların kaybolmasına yaklaşılmakta olduğunu belirtti.
12 Eylül 2021: İran ve UAEA arasında, UAEA müfettişlerinin uzak izleme cihazlarına erişim sağlayıp bakım yapmasını ve yeni veri depolama cihazları kurmasını mümkün kılan özel bir anlaşma yapıldı.
14 Eylül 2021: ABD’nin Viyana BM Misyonu geçici görevlisi Louis Bono, İran ile UAEA arasındaki anlaşmayı memnuniyetle karşıladıklarını ve “sorumluluğun İran’da olduğunu” söyledi.
21 Eylül 2021: Raisi, Birleşmiş Milletler’de yaptığı ilk konuşmada ABD yaptırımlarını “yeni bir savaş yöntemi” olarak nitelendirdi.
ABD Başkanı Joe Biden, ABD’nin JCPOA’yı yeniden tesis etmeye ve İran’ın nükleer silah edinmesini engellemeye kararlı olduğunu açıkladı.
İran Dışişleri Sözcüsü Said Hatipzade, Viyana’da JCPOA görüşmelerinin “önümüzdeki birkaç hafta içinde” yeniden başlayacağını duyurdu.
AB Dış Politika Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, İran Dışişleri Bakanı Amirabdollahian’ın BM Genel Kurulu sırasında P4+1 ülkelerinin Ortak Komisyon toplantısına katılmayacağını söyledi ve müzakerelerin hızlıca başlamasının önemini vurguladı.
22 Eylül 2021: İran Dışişleri Bakanı Amirabdollahian, Almanya Dışişleri Bakanı Maas ile görüşmesinde, Viyana görüşmelerinin yeni bir anlaşma yapmak için değil, ABD’nin JCPOA’ya tam ve garantili dönüşünü sağlamak için olduğunu belirtti.
23 Eylül 2021: Bir ABD üst düzey yetkilisi, JCPOA’nın canlandırılması fırsatının henüz sona ermediğini söyledi. Aynı yetkili, İran’ın nükleer faaliyetlerini hızlandırması ve JCPOA’nın geri getirilmemesi durumunda yedek planlar üzerinde çalışıldığını belirtti.
26 Eylül 2021: UAEA, Karac (Karaj) santrifüj montaj tesisine erişim talebi reddedildi. İran, 12 Eylül’de erişim sözü vermişti ama tesisin bu anlaşmanın kapsamına girmediğini iddia etti. UAEA müfettişleri diğer tesislerdeki kameraların veri depolama cihazlarını 20-22 Eylül arasında değiştirebildi.
2 Ekim 2021: İran Dışişleri Bakanı Amirabdollahian, ABD’nin İran’ın dondurulmuş 10 milyar dolarlık fonunu iyi niyet göstergesi olarak serbest bırakması gerektiğini söyledi.
3 Ekim 2021: İsrail istihbarat şefi, İran’ın nükleer silah yapım faaliyetlerinde ustalaşmasının en az iki yıl uzakta olduğunu ve şu anda nükleer silah hedefiyle hareket etmediğini açıkladı.
7 Ekim 2021: İran’ın UAEA Büyükelçisi Kazem Gharibabadi, görev süresinin 15 Ekim’de sona ereceğini duyurdu.
14 Ekim 2021: AB Dışişleri Hizmetleri Genel Sekreter Yardımcısı Enrique Mora, Tahran’a giderek İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Ali Bağeri Kani ile JCPOA müzakerelerinin yeniden başlamasını görüştü. Önümüzdeki hafta Brüksel’de İran ve AB yetkililerinin bir araya gelmesi kararlaştırıldı.
17 Ekim 2021:İran Cumhurbaşkanı Raisi, müzakere ekibinin JCPOA’yı geri getirmek için “adım-adım” (action-for-action) yaklaşımı benimseyebileceğini söyledi.
18 Ekim 2021: AB dış politika şefi Josep Borrell, Brüksel’deki İran-AB görüşmesi için henüz tarih belirlenmediğini ve İran’a müzakerelere hızlıca dönmeleri gerektiğini söyledi.
Raisi, İran’ın “sonuç odaklı müzakerelere ciddi yaklaştığını” ve “karşı tarafın yaptırımları kaldırmaya hazır olmasının ciddiyet göstergesi olabileceğini” belirtti.
19 Ekim 2021:UAEA Genel Müdürü Rafael Grossi, Karac santrifüj fabrikasına derhal erişim gerektiğini ve İran’ın işbirliği yapmamasının UAEA’nın İran nükleer programını izlemesini “ciddi şekilde etkilediğini” söyledi.
25 Ekim 2021: UAEA, İran’ın Natanz tesisinde yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum üretimini artırdığını ancak fazladan üretileni stoklamadığını raporladı.
ABD Özel Elçisi Rob Malley, JCPOA’nın yeniden tesis çabalarının “kritik bir aşamada” olduğunu belirtti.
AB, Enrique Mora’nın İran’ın baş müzakerecisi Ali Bağeri Kani ile Brüksel’de JCPOA’yı görüşmek üzere buluşacağını duyurdu.
26 Ekim 2021: Rusya Devlet Başkanı Putin ve İngiltere Başbakanı Boris Johnson, JCPOA’nın korunmasına yönelik ortak taahhütlerini telefonda yinelediler.
27 Ekim 2021: Avrupa Dışişleri Hizmetleri Genel Sekreter Yardımcısı Enrique Mora, Brüksel’de Ali Bağeri Kani ile görüştü. Kani, müzakerelerin Kasım sonundan önce başlaması konusunda anlaşma sağlandığını Twitter’dan duyurdu.
İsrail’in Kan yayın organı, JCPOA’nın yeniden canlandırılamaması durumunda İsrail’in İran’ın nükleer tesislerine saldırı planladığını bildirdi.
29 Ekim 2021: ABD Ulusal Güvenlik Danışmanı Jake Sullivan, Biden’ın G20 zirvesinde Britanya, Fransa ve Almanya liderleriyle İran ve JCPOA politikalarını koordine etmek için bir araya geleceğini açıkladı.
Biden yönetimi, İran Devrim Muhafızları ve insansız hava aracı tedarikçilerine yeni yaptırımlar getirdi.
30 Ekim 2021: Biden, Johnson ve Merkel, JCPOA’nın geri getirilmesi konusunda “önemli stratejik bir görüşme” yaptı.
31 Ekim 2021: ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken, ABD’nin Almanya, Fransa ve İngiltere ile “tam uyum içinde” olduğunu ve diplomasi yolunun en iyi çözüm olduğunu vurguladı.
Biden, İran uyduğu sürece ABD’nin JCPOA’ya döneceğini ve İran anlaşmadan vazgeçerse diplomasi çabalarının sonlandırılacağını söyledi.
Kasım 2021:
Tahran, eski Cumhurbaşkanı Ruhani döneminde UAEA nezdinde büyükelçilik yapmış ve JCPOA müzakerelerinde görev almış Reza Najafi’yi yasal ve uluslararası işler için dışişleri bakan yardımcısı olarak atadı. Bu atama, Najafi’nin Raisi yönetiminin nükleer müzakere ekibinde yerini sağlamlaştırdı.
3 Kasım 2021:
Avrupa Birliği, JCPOA’yı yeniden tesis etmek için yedinci tur görüşmelerin 29 Kasım’da Viyana’da başlayacağını doğruladı. Altıncı tur görüşmeler Haziran’da sona ermişti.
ABD Özel Temsilcisi Rob Malley, İran’ın “iyi niyetle” görüşmelere dönmesini umduğunu belirtti.
6 Kasım 2021: İran Dışişleri Bakanı Hüseyin Amirabdollahian ve Rus mevkidaşı Sergey Lavrov, JCPOA’nın yeniden tesis edilmesi çağrısı yaptı. Amirabdollahian, ABD ek taviz istemediği takdirde İran’ın anlaşmaya uyacağını doğruladı.
12 Kasım 2021: ABD Dışişleri Bakanlığı, Rob Malley’nin Ortadoğu müttefikleriyle “İran’ın bölgedeki istikrarsızlaştırıcı faaliyetleri ve JCPOA’ya tam uyum için yaklaşan yedinci tur görüşmeler dahil olmak üzere çeşitli konularda koordinasyon” için görüşeceğini duyurdu.
16 Kasım 2021: Wall Street Journal, İran’ın Karac (Karaj) santrifüj parça üretim atölyesinde üretime yeniden başladığını bildirdi.
17 Kasım 2021: UAEA, İran’ın nükleer programı ve NPT güvenlik anlaşmasına uyumuyla ilgili iki yeni rapor yayınladı. Raporda İran’ın JCPOA’yı ihlal eden faaliyetleri ve dört bildirilmeyen tesise ilişkin soruşturmaya işbirliği yapmaması vurgulandı.
UAEA Genel Müdürü Rafael Grossi’nin 22-23 Kasım’da Tahran’a giderek Karac atölyesine erişim anlaşmazlığını çözmeye çalışacağı bildirildi. İki kameranın 2021 Haziran’daki sabotaj iddiası sonrası İran tarafından kaldırıldığı ve ajansın kameraları yeniden kurmak için üç kez girişimde bulunduğu belirtildi.
ABD ve Körfez İşbirliği Konseyi, Riyad’daki üst düzey görüşmenin ardından JCPOA’nın yeniden tesisinin önemini vurgulayan ortak bildiri yayımladı.
22-23 Kasım 2021: UAEA Genel Müdürü Grossi Tahran’da İranlı yetkililerle görüştü.
24 Kasım 2021: Viyana’da basına konuşan Grossi, Tahran görüşmelerini “yapıcı ancak neticesiz” olarak tanımladı. Karac atölyesine erişim anlaşmazlığının devam ettiğini ve ajansın İran’ın nükleer faaliyetlerini izleme kapasitesinin ciddi şekilde zedelendiğini söyledi.
UAEA Yönetim Kurulu sanal toplantısında Grossi, atölyeye erişim engelinin gözetim ve izleme faaliyetlerinin tamamlanmasını engellediğini ve bunun JCPOA’ya dönüş için hayati önemde olduğunu vurguladı.
İran Dışişleri Bakanı Amirabdollahian, Viyana görüşmelerinin “samimi, açık ve verimli” geçtiğini belirtti, “birkaç kelime üzerinde çalışılması gerektiğini” ve “anlaşmanın mümkün olduğunu” söyledi. Yakında İran ile UAEA arasında yeni görüşmeler yapılacağını ekledi.
29 Kasım 2021: JCPOA’yı yeniden tesis etmek için yedinci tur görüşmeler Viyana’da başladı; bu, altıncı turun bitişinden beş ay sonra gerçekleşti.
Avrupa Birliği görüşmeleri yöneten Enrique Mora, “Bugün gördüklerimden çok olumlu hissediyorum,” dedi ve tarafların “ilk altı turda yapılan çalışmaların müzakeler için iyi bir temel olduğunu kabul ettiğini” ekledi.
1 Aralık 2021: UAEA, İran’ın Fordo zenginleştirme tesisinde 166 gelişmiş IR-6 santrifüjü çalıştırmaya başladığını ve %20 oranına kadar zenginleştirilmiş uranyum üretimini sürdürdüğünü bildirdi.
2 Aralık 2021: İran’ın baş müzakerecisi Ali Bağeri Kani, müzakerelerde diğer taraflara yaptırımlar ve nükleer konularla ilgili iki öneri taslağı sunduklarını bildirdi.
3 Aralık 2021: Taraflar, 7. tur müzakerelerin ikinci oturumuna hazırlanmak için Viyana’dan ayrıldı. Bu oturum 9 Aralık’ta başlayacaktı.
Britanya, Fransa ve Almanya’dan üst düzey diplomatlar, İran’ın taslakların çoğunda zorlayıcı uzlaşmaları bozduğunu ve önemli değişiklik taleplerinde bulunduğunu belirterek, “İran’ın değişiklikleri gerçekçi bir zaman diliminde kapatılabilir görünmüyor” uyarısında bulundu.
4 Aralık 2021: ABD Dışişleri Bakanlığı üst düzey yetkilisi, İran’ın Fordo’da yeni santrifüjleri işletmeye başlamasına karşı “İran’ın nükleer programını hızlandırmasını ve diplomasi sürecini yavaşlatmasını kabul etmiyoruz” dedi.
5 Aralık 2021: İranlı üst düzey bir yetkili, ABD’nin “maksimum baskı politikası kapsamında uygulanan tüm yaptırımların JCPOA’yı ortadan kaldırmaya yönelik olduğunu ve bu nedenle tüm yaptırımların kaldırılması gerektiğini” belirtti.
7 Aralık 2021: ABD’den üst düzey bir yetkili, İran’ın nükleer “çatışma penceresinin” (bir nükleer bombaya yetecek yüksek zenginleştirilmiş uranyum üretme süresi) 2022’nin ilk çeyreğinde hata payına yaklaşabileceği endişesini dile getirdi.
Başka bir üst düzey yetkili, “ilk çeyreğin sonuna yaklaştıkça bir karar noktasına varılacağını” ve müzakerelerin devam edip etmeyeceğine karar verileceğini söyledi.
9 Aralık 2021: JCPOA’yı yeniden tesis etmek için yedinci tur müzakereler Viyana’da yeniden başladı.
ABD Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Ned Price, ABD’nin diplomasiye odaklandığını ve karşılıklı uyuma dönüşün mümkün olduğunu vurguladı.
JCPOA Ortak Komisyon toplantısı sonrası AB’den Enrique Mora, “anlaşmayı yeniden hayata döndürme ihtiyacı konusunda yenilenmiş bir kararlılık olduğunu” söyledi ve “tüm zamanımız yok” uyarısında bulundu.
Rusya’nın Viyana’daki uluslararası örgütler büyükelçisi Mihail Ulyanov, müzakerelerin 20 Haziran’da tamamlanan taslaklar üzerinden ilerleyeceğini ancak İran’ın önerilerinin “doğru şekilde tartışılacağını” belirtti.
10 Aralık 2021: İran Atom Enerjisi Kurumu sözcüsü Behrouz Kamalvandi, UAEA temsilcisi Margarete Doane ile görüşmek üzere Viyana’ya gitti.
12 Aralık 2021: Viyana’da ABD ve İran’ın karşılıklı uyuma dönüş sırasını belirleyecek uygulama çalışma grubu ilk toplantısını yaptı.
Uydu görüntüleri, İran’ın uzay fırlatma hazırlığında olduğunu gösteriyor.
13 Aralık 2021: Avrupalı üst düzey diplomatlar, “bugüne kadar gerçek bir müzakere yapamadık, İran’ın yeni talepleri JCPOA ile uyumsuz veya aşırı ve zaman kaybediyoruz” uyarısı yaptı.
“Hızlı ilerleme olmazsa JCPOA, İran’ın nükleer faaliyetlerindeki hız göz önüne alındığında yakında boş bir kabuk olabilir” dediler.
14 Aralık 2021: İran Atom Enerjisi Kurumu Başkanı Mohamad Eslami, UAEA’nın Karac atölyesine erişim talebinin güvenlik anlaşmasının kapsamını aştığını söyledi.
15 Aralık 2021: İran ile UAEA, yıl sonundan önce Karac’taki kameraların yenilenmesi konusunda anlaşmaya vardı.
17 Aralık 2021: IAEA Başkanı Rafael Mariano Grossi, Karaj tesisinde yeni kurulan kameraların siber saldırılara karşı korumalı olduğunu açıkladı.
Fordow tesisindeki yeni santrifüjlerin Karaj’da üretildiği “mantıklı bir sonuç” olarak değerlendirildi.
Viyana’daki yedinci tur görüşmeler sona erdi; taraflar ilerideki müzakereler için ortak bir metin üzerinde anlaştı.
Avrupa tarafları, İran’ın görüşmeleri geçici olarak durdurduğunu, Tahran’a danışmak için geri döndüğünü belirtti.
21 Aralık 2021: ABD Özel Temsilcisi Rob Malley, mevcut hızla devam ederse görüşmelerin kısa sürede sonuçsuz kalacağını uyardı.
27 Aralık 2021: Sekizinci tur görüşmeler Viyana’da başladı. AB görüşme koordinatörü Enrique Mora, sürecin başarılı sonuca ulaşmak için doğru noktada olduğunu söyledi.
28 Aralık 2021: Avrupa diplomatları, İran’ın nükleer programındaki hızlanmanın JCPOA’nın maddi içeriğini yok edebileceği konusunda uyardı; anlaşma için haftalar kaldığını belirtti.
30 Aralık 2021: Görüşmeler yılbaşı tatili için durdu. ABD sözcüsü Ned Price, ilerleme olduğunu ancak anlaşmanın yakın olup olmadığını söylemenin erken olduğunu belirtti.
İran Savunma Bakanlığı Simorgh uzay fırlatma aracını tanıttı.
2022 Ocak 3: Sekizinci tur görüşmeler Viyana’da yeniden başladı.
4 Ocak 2022: İsrail askeri istihbarat şefi Aharon Haliva, JCPOA’nın yeniden yürürlüğe girmesinin İsrail için anlaşma olmamasından daha iyi olduğunu söyledi.
6 Ocak 2022: İran Baş Müzakerecisi Ali Bağheri Kani, Güney Koreli muadiliyle İran’ın Güney Kore’de dondurulan varlıkları konusunu görüştü.
7 Ocak 2022: IAEA, Aralık 2021 sonuna kadar Karaj’daki kameraların yeniden kurulduğunu ve ilgili teknik faaliyetlerin yapıldığını doğruladı.
11 Ocak 2022: İran’ın Yüksek Lideri Ali Hamaney, Viyana görüşmelerini dolaylı olarak destekledi.
12 Ocak 2022: ABD Özel Temsilcisi Rob Malley, Körfez İşbirliği Konseyi büyükelçileri ile JCPOA görüşmelerini değerlendirdi.
14 Ocak 2022: Beyaz Saray Sözcüsü Jen Psaki, anlaşma sağlanamazsa farklı yolların değerlendirileceğini ancak öncelik diplomaside olduğunu açıkladı.
19 Ocak 2022: ABD Başkanı Joe Biden, “vazgeçmek için erken” diyerek görüşmelerde ilerleme olduğunu belirtti.
20 Ocak 2022: ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken, JCPOA’nın kısa sürede restore edilmesi gerektiğini, aksi halde farklı adımlar atılacağını söyledi.
Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Yves Le Drian, görüşmelerin yavaş ilerlediğini, İran’ın nükleer programının ise hızla ilerlediğini vurguladı.
Çin, ABD yaptırımlarını ihlal ederek İran’dan ilk kez bir yıl sonra ham petrol ithalatı gerçekleştirdi.
27 Ocak 2022: Eski İsrail Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot, ABD’nin JCPOA’dan çekilmesini “stratejik hata” olarak nitelendirdi.
28 Ocak 2022: Sekizinci tur görüşmeler ara verildi, diplomatlar başkentlere dönerek siyasi danışmanlık yaptı. AB koordinatörü Enrique Mora, “bu görüşmelerin şimdiye kadarki en yoğun dönemi” dedi.
31 Ocak 2022: İran, santrifüj üretim tesislerini Karaj’dan Isfahan’a taşıdı. IAEA yeni tesiste kameraların kurulduğunu ve Karaj tesisinin kapandığını bildirdi.
2 Şubat 2022: İran Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu, önemli sorunlar olsa da “kazan-kazan” anlaşma için uygun koşulların var olduğunu belirtti.
4 Şubat 2022: Biden yönetimi, Rus, Çin ve Avrupa şirketlerinin İran’ın sivil nükleer programıyla çalışabilmesi için yaptırım muafiyetlerini yeniden yürürlüğe koydu.
5 Şubat 2022: İran Dışişleri Bakanı Hossein Amirabdollahian, ABD’nin sınırlı yaptırım hafifletmesini “iyi niyet” olarak karşıladı ancak yeterli bulmadığını söyledi. ABD’den siyasi, hukuki ve ekonomik garantiler istedi.
7 Şubat 2022: 33 Cumhuriyetçi ABD senatörü, Biden’a yeni anlaşmayı Kongre onayına sunması gerektiğini, aksi halde anlaşmanın yeni başkanlık döneminde iptal edilebileceğini yazdı.
8 Şubat 2022: Sekizinci tur görüşmeler 10 günlük ara sonrası Viyana’da yeniden başladı. Çin Dışişleri Sözcüsü, ABD’yi İran nükleer krizinin asıl sorumlusu olarak eleştirdi.
9 Şubat 2022: İran, menzili 900 mil olarak bildirilen yeni katı yakıtlı balistik füze sergiledi. ABD Dışişleri Sözcüsü, bu gelişmenin bölgesel güvenlik için tehdit oluşturduğunu belirtti.
11 Şubat 2022: İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi, dış politikasını “dengeli” olarak tanımladı, ülkenin doğu, batı, kuzey, güney ilişkilerine önem verdiğini ve Batı’ya fazla umut bağlamadığını söyledi.
14 Şubat 2022: İran Dışişleri Bakanı Amirabdollahian, AB dış politika şefi Josep Borrell’e, Batı’nın görüşmelerde metinle oynayarak ve ciddi niyet göstermeyerek süreci gereksiz yere uzattığını söyledi.
İran, görüşmelerdeki “kırmızı çizgilerinin” mantıklı ve gerçekçi olduğunu vurguladı.
17 Aralık 2021: IAEA Başkanı Rafael Grossi, Karaj’daki kameraların siber saldırıya hedef olmadığını açıkladı. Viyana’da nükleer dosya görüşmelerinin yedinci turu sona erdi; taraflar gelecekteki görüşmeler için ortak bir metin üzerinde anlaştı. Avrupa diplomatları, İran’ın görüşmeleri durdurduğunu ve Tahran’a danışmak için zaman istediğini bildirdi.
21 Aralık 2021: ABD’nin İran Özel Temsilcisi Rob Malley, görüşmelerin mevcut hızında ilerlemesi halinde anlaşmanın canlandırılamayacağını söyledi.
27 Aralık 2021: Görüşmelerin sekizinci turu Viyana’da başladı; Avrupa yetkilileri görüşmelerin “çok zaman kalmadığını” belirtti.
30 Aralık 2021: Görüşmeler yılbaşı tatili için durdu; İran Savunma Bakanlığı Simorgh uzay aracı fırlatma aracını duyurdu.
2022
Ocak 2022: Görüşmeler devam etti; İsrail ve ABD yetkililerinden farklı açıklamalar geldi. İran varlıkları konusundaki görüşmeler, İran liderinin görüşmelere dolaylı desteği gibi gelişmeler yaşandı.
20 Ocak 2022: ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken, “anlaşmaya geri dönüşün haftalar meselesi olduğunu” belirtti ve İran’ın dönmemesi halinde başka adımlar atılacağını söyledi.
31 Ocak 2022: İran, Karaj’daki santrifüj üretim tesislerini İsfahan’daki yeni bir tesise taşıdı. IAEA kameraları yeni tesise kurdu.
Şubat 2022: Görüşmeler aralıklarla devam etti; Çin, ABD’yi eleştirdi, İran yeni füze tanıttı, İran Cumhurbaşkanı Raisi denge politikası vurgusu yaptı. İran dışişleri bakanı, Batı’nın ciddiyet eksikliğini eleştirdi.
16 Şubat 2022: İran Dışişleri Bakanı Amirabdollahian, “Viyana’da anlaşmayı bir an önce sonuçlandırmakta aceleci olduklarını” söyledi. Fransız Dışişleri Bakanı Le Drian, görüşmelerde “gidişatın günlerle ölçüldüğünü” ve İran’ın bir sonraki adımının belirleyici olacağını açıkladı.
25 Şubat 2022: ABD Dışişleri Sözcüsü Ned Price, Rusya’nın Ukrayna işgali nedeniyle “dünyada parya” haline gelmesine rağmen ABD ve Moskova’nın JCPOA müzakerelerinde iş birliğine devam edeceğini belirtti.
28 Şubat 2022: İran baş müzakerecisi Ali Bagheri Kani, Viyana’da AB, Rusya ve Çin temsilcileriyle görüştü.
2-5 Mart 2022: IAEA, İran’daki beyan edilmemiş nükleer tesisler üzerine soruşturmalarına devam edeceğini açıkladı. Rusya, JCPOA’da iş birliği için yazılı garantiler istedi.
11 Mart 2022: JCPOA görüşmeleri “dış etkenler” nedeniyle durdu.
14-15 Mart 2022: ABD Senatosu’ndan bazı Cumhuriyetçi senatörler Biden yönetimini eleştirdi. Rusya, JCPOA’da rolüne dair yazılı garantiler aldığını duyurdu.
18 Mart 2022: IAEA, İran’ın %60 saflıkta zenginleştirilmiş 2 kilogram uranyumu toz haline getirdiğini raporladı.
23 Mart 2022: ABD Ulusal Güvenlik Danışmanı Jake Sullivan, müzakerelerde nihai engellerin aşılmasının belirsiz olduğunu, İran Dışişleri Bakanı Amirabdollahian ise anlaşmaya her zamankinden daha yakın olduklarını söyledi.
12-13 Nisan 2022: İran Lideri Hamaney, müzakerelerin “doğru şekilde ilerlediğini” belirtti. AB dış politikası sorumlusu Borrell, anlaşma için “her şey hazır” dedi.
14-17 Nisan 2022: IAEA, Natanz’daki yeni santrifüj üretim tesisine kameralar kurdu; İran tesisi işletmeye aldı. Karaj’daki ekipman Natanz ve İsfahan’a taşındı.
Mayıs 2022: IAEA, İran’ın yüksek zenginleştirilmiş uranyum stokunu raporladı; AB’nin üst düzey yetkilisi Mora, Tahran’ı ziyaret etti ve görüşmelerin yeniden başlaması için olumlu sinyaller verdi.
25 Mayıs 2022: ABD İran Özel Temsilcisi Robert Malley, İran’ın nükleer bomba için gereken malzemeyi “bilmeden önce” üretebileceğini söyledi; Biden yönetiminin anlaşmayı Kongre’ye sunacağını belirtti.
30 Mayıs 2022: IAEA, İran’ın daha önce beyan etmediği uranyum faaliyetlerini raporladı ve uranyumun bazı yerlerde üçüncü taraf sabotajına bağlı olabileceğini söyledi.
Haziran 2022: İran, IAEA’nın soruşturmalarını “sahte belgeler” ile eleştirdi; Haziran ayı başında IAEA yönetim kurulu İran’ı iş birliğine çağıran bir karar aldı. İran ise kameraları ve izleme ekipmanlarını kapatma kararı aldı.
9 Haziran 2022: İran, nükleer tesislerdeki 27 IAEA kamerasını kapatma kararını duyurdu.
9 Haziran 2022: İran, nükleer tesislerdeki 27 IAEA kamerasını devre dışı bıraktığını duyurdu.
10 Haziran 2022: IAEA Genel Direktörü Rafael Mariano Grossi, İran’ın bu kararının JCPOA’nın 3-4 hafta içinde yeniden canlandırılması çabalarına “ölümcül darbe” olacağını; bu tarihten sonra doğru izleme yapmanın mümkün olmayabileceğini söyledi.
11 Haziran 2022: Almanya, Fransa ve Birleşik Krallık, İran’ın eylemlerinin durumu daha da kötüleştireceğini ve JCPOA’nın tam uygulanmasının önünü tıkayacağını belirten ortak bir açıklama yaptı; İran’ın anlaşmaya bağlılığı konusunda şüphelerini dile getirdi.
12 Haziran 2022: İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi, IAEA Yönetim Kurulu kararının İran’ın taviz vermesine neden olmayacağını söyledi.
12 Haziran 2022: Grossi, CNN’e verdiği röportajda İran’ın kameraları kapattığını doğruladı.
16 Haziran 2022: ABD Hazine Bakanlığı, İran’ın petrokimya ürünlerini yasadışı şekilde ihraç eden Çin ve Birleşik Arap Emirlikleri merkezli bazı şirketlere yaptırım uyguladı.
25 Haziran 2022: AB Dışişleri Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, Tahran’ı ziyaret etti. İran Dışişleri Bakanı Hüseyin Amirabdollahian ile görüştü; görüşme sonrası İran’ın müzakerelere yeniden başlayacağını doğruladı.
28-29 Haziran 2022: İran ile ABD arasında Doha’da dolaylı görüşmeler yeniden başladı.
29 Haziran 2022: AB’nin JCPOA müzakere koordinatörü Enrique Mora, Doha görüşmelerinin beklenen ilerlemeyi sağlamadığını açıkladı.
5 Temmuz 2022: Josep Borrell, JCPOA’yı canlandırmak için kararların acilen alınması gerektiğini belirten bir tweet attı; siyasi sürenin daralmakta olduğunu vurguladı.
5 Temmuz 2022: ABD’nin İran Özel Temsilcisi Robert Malley, AB’nin JCPOA’yı yeniden canlandırma için detaylı bir taslak önerdiğini ve ABD’nin bu anlaşmayı kabul etmeye hazır olduğunu ancak İran’ın henüz kabul etmediğini söyledi.
6 Temmuz 2022: Grossi, Avustralya’da yaptığı konuşmada, İran’ın nükleer programının barışçıl doğasının doğrulanamamasının bölgesel güvenliği olumsuz etkileyeceğini belirtti.
7 Temmuz 2022: İngiliz Kraliyet Donanması, BM Güvenlik Konseyi 2231 sayılı kararını ihlal ederek İran kaynaklı füzeler ve ilgili bileşenlerin Ocak ve Şubat 2022’de sevk edildiğini açıkladı.
7 Eylül 2022: IAEA, İran’ın nükleer programına dair iki rapor yayımladı. Bir raporda, İran’ın önceki üç aylık rapordan bu yana ajansla iş birliği yapmadığı ve soruşturmada ilerleme olmadığı belirtildi. Diğer raporda ise İran’ın zenginleştirilmiş uranyum stoklarının artmaya devam ettiği ve Tahran’ın yeni gelişmiş santrifüjler kurup işletmeye devam ettiği vurgulandı. Raporda, JCPOA yeniden yürürlüğe girse bile, İran’ın tam iş birliği sağlasa dahi, santrifüj envanterinin yeniden oluşturulmasında zorluklar yaşanabileceği uyarısı yapıldı.
10 Eylül 2022: E3 ülkeleri (Almanya, Fransa, İngiltere) Borrell’in önerdiği taslağın esneklik sınırlarını zorladığını; İran’ın “son taleplerinin” Tahran’ın niyetleri ve JCPOA’ya bağlılığı hakkında ciddi şüpheler yarattığını açıkladı. İran’ın nükleer programının “makul bir sivil gerekçenin çok ötesine geçtiği” belirtildi.
11 Eylül 2022: ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken, ABD ile İran’ın son haftalarda bazı konularda ilerleme sağladığını ancak İran’ın son yanıtını “geriye doğru bir adım” olarak nitelendirdi ve İran’ın anlaşmaya varmak için gerekli adımları atmakta isteksiz ya da yetersiz olduğunu söyledi.
12 Eylül 2022: Mossad Başkanı David Barnea, yeniden canlandırılan JCPOA’nın İran’a Mossad operasyonlarına karşı dokunulmazlık sağlamayacağını söyledi.
13 Eylül 2022: İran Atom Enerjisi Kurumu, İran’ın IAEA’nın güvenlik soruşturmasına tam iş birliği yaptığını ve nükleer malzeme envanteri konusunda anlaşmazlık olmadığını açıkladı.
14 Eylül 2022: AB Dış Politika Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, müzakerelerde çıkmazı aşmak için yeni bir önerisinin olmadığını ve ABD’deki siyasi durum nedeniyle çıkmazın süreceğini düşündüğünü söyledi.
Aynı gün E3 ve ABD, IAEA Yönetim Kurulu toplantısında İran’a yasal yükümlülüklerini yerine getirme ve IAEA soruşturmasına iş birliği çağrısı yapan, 50’den fazla ülkenin imzaladığı ortak bir bildiri yayımladı.
19 Eylül 2022: Fransa Dışişleri Bakanı Catherine Colonna, İran’a “daha iyi bir teklif olmayacağını” ve çıkmazı aşmak için yeni girişim olmadığını söyledi.
20 Eylül 2022: Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, İran Cumhurbaşkanı Reisi ile görüştü. Macron, İran’ın masadaki anlaşmayı kabul etmesi gerektiğini söyledi; Reisi ise Fransa’yı JCPOA’nın yeniden canlandırılması sürecinde “yapıcı olmayan” davranmakla eleştirdi.
21 Eylül 2022: İran Cumhurbaşkanı Reisi, BM Genel Kurulu’nda İran’ın JCPOA’yı yeniden canlandırmaya istekli olduğunu ancak ABD’den teminatlar istediğini belirtti.
ABD Başkanı Joe Biden da BM Genel Kurulu’nda, ABD’nin JCPOA yükümlülüklerini yerine getireceğini, ancak bunun için İran’ın üzerine düşeni yapması gerektiğini söyledi.
22 Eylül 2022: İsrail Başbakanı Yair Lapid, BM Genel Kurulu’nda, İran’ın nükleer silah edinmesini önlemenin “tek yolunun” masaya “inandırıcı bir askeri tehdit koymak” ve ardından “daha uzun ve güçlü bir anlaşma” müzakere etmek olduğunu söyledi.
23 Eylül 2022: Suudi Dışişleri Bakanı Prens Faisal bin Farhan, ülkesinin JCPOA’dan endişeleri olduğunu ancak kusurlu bir anlaşmanın hiç anlaşma olmamasından daha iyi olduğunu belirtti.
25 Eylül 2022: ABD Ulusal Güvenlik Danışmanı Jake Sullivan, ABD’nin JCPOA konusunda diplomasi yürütmeye devam edeceğini, ancak İran’ın protestoları sert şekilde bastırmasına karşı çıkmaya devam edeceğini söyledi.
İran Dışişleri Bakanı Amirabdollahian, Al-Monitor’a verdiği röportajda IAEA’nın sorularına “cevap vermeye hazır” olduklarını belirtti.
26 Eylül 2022: IAEA Genel Direktörü Grossi, “İran ile diyalogun yeniden başladığını” ve “önümüzde çok iş olduğunu” söyledi.
İran Atom Enerjisi Kurumu Başkanı Mohammad Eslami, IAEA’nın İran soruşturmasında adil ve tarafsız davranmadığını ve suçlamaların uydurma delillere dayandığını söyledi.
29 Eylül 2022: ABD, İran’ın petrol ticaretini hedef alan yeni yaptırımlar açıkladı.
3 Ekim 2022: İran Dışişleri Bakanı Amirabdollahian, İran ile IAEA’nın güvenlik soruşturmasında “ortak bir anlayışa” vardığını düşündüğünü söyledi. JCPOA’yı canlandırma anlaşmasının yakın olduğunu ve ABD tarafının daha iyi bir anlayışla yaklaştığını belirtti.
IAEA, İran’ın Fordow tesisinde IR-6 santrifüjlerinin çalışma modunu değiştirdiğini bildirdi.
7 Ekim 2022: ABD İran Özel Temsilcisi Robert Malley NPR’ye verdiği röportajda, “Masada bir anlaşma vardı… Martta, yaz boyunca ve Ağustosta tüm taraflar kabul etti. Ancak İran her defasında yeni taleplerle geldi, çoğu gerçekçi olmayan veya müzakerelerle alakasız taleplerdi” dedi.
10 Ekim 2022: İran, IAEA’ya Natanz’da IR-2 santrifüjlerinin ek kaskadlarının kurulduğunu bildirdi.
19 Ekim 2022: BM Güvenlik Konseyi, İran’ın Ukrayna için Rusya’ya drone sevk ettiği iddialarını görüşmek üzere toplandı.
20 Ekim 2022: ABD Ulusal Güvenlik Konseyi Sözcüsü John Kirby, Rus askeri personelinin Kırım’da İran yapımı İHA’ları kullandığını ve İran askeri personelinin Kırım’da Rusya’ya yardım ettiğini doğruladı.
24 Ekim 2022: Beyaz Saray Sözcüsü Karine Jean-Pierre, “JCPOA konusunda yakında bir anlaşma beklemediklerini” söyledi.
27 Ekim 2022: İran, İsfahan’da 10 MW’lık hafif su reaktörü inşasına başladı. Reaktörün yüzde 20 zenginleştirilmiş uranyum kullanacağı açıklandı.
31 Ekim 2022: ABD İran Özel Temsilcisi Malley, şu anda JCPOA’nın canlandırılmasının ABD’nin önceliği olmadığını, ancak diplomasiye devam edildiğini ve bunun İran’ın nükleer silah edinmesini engellemenin en iyi yolu olduğunu söyledi.
4 Kasım 2022: Almanya Dışişleri Bakanı Annalena Baerbock, JCPOA’nın “şimdilik askıya alındığını” açıkladı.
5 Kasım 2022: İran, uydu fırlatabilecek roketi test etti.
İran Dışişleri Bakanı Amirabdollahian, Rusya’ya drone satışı yaptıklarını ancak bunun savaş öncesi olduğunu söyledi.
9 Kasım 2022: IAEA Genel Direktörü Grossi, İran’ın soruşturmaya yeni bilgi getirmediğini belirtti.
10 Kasım 2022: IAEA, İran’ın nükleer programıyla ilgili iki rapor yayımladı. Güvenlik raporu, İran’ın üç bildirilmemiş yerde uranyum varlığına teknik açıdan ikna edici yanıt vermediğini belirtti. Diğer rapor, İran’ın yüzde 60 ve yüzde 20 zenginleştirilmiş uranyum stoklarının arttığını bildirdi. Raporda, izleme boşlukları nedeniyle, İran ek protokolü uygulası ve iş birliği yapsa bile santrifüj, uranyum cevheri ve ağır su envanterinin doğrulanmasında “büyük zorluklar” yaşanacağı uyarısı yapıldı.
14 Kasım 2022: Fransa Cumhurbaşkanı Macron, İran’ın nükleer programını ele almak için “yeni bir çerçevenin” gerekebileceğini ve JCPOA’nın yakın zamanda canlanmayacağını söyledi.
ABD Özel Temsilcisi Malley, ABD’nin önceliğinin JCPOA değil, İran’daki protestolar ve İran’ın Rusya’ya drone satışı olduğunu açıkladı.
İran, Irak’ta teröristlerin kullandığı bazı üsleri Fateh-110 balistik füzeleriyle vurdu.
15 Kasım 2022: ABD Donanması, balistik füze yakıtında kullanılan patlayıcı maddeleri ele geçirdi.
İran Atom Enerjisi Kurumu Başkanı Eslami, İran’ın IAEA sorularına yanıt verdiğini ve yeni ziyaret planlanmadığını söyledi.
17 Kasım 2022: IAEA Yönetim Kurulu, İran’ı iş birliği yapmamakla kınayan ve İran’dan soruşturma sorularına yanıt vermesini isteyen bir karar aldı. ABD ve E3 açıklamalarında, İran’ın “son dakika gelecekte ek görüşmeler yapma vaatlerinin geç ve yetersiz” olduğunu ve İran’ın güvenlik yükümlülüklerini yerine getirmesi gerektiğini vurguladı.
20 Kasım 2022: IAEA Genel Direktörü Grossi, İran’ın silahlanma ile ilgili çalıştığına dair kanıt olmadığını söyledi.
22 Kasım 2022: İran, Fordow tesisinde uranyumu yüzde 60’a zenginleştirme ve IR-6 santrifüjlerinden 12 ek kaskad kurma planlarını açıkladı. Bu karar, 17 Kasım’daki IAEA kınamasına yanıt olarak verildi.
E3 ülkeleri, İran’ın bu adımlarla JCPOA’yı daha da zayıflattığını ve bunun ciddi yayılma riskleri taşıdığını belirtti.
2 Aralık 2022: IAEA Genel Direktörü Grossi, İran’ın yüzde 60 zenginleştirme kapasitesini üç katına çıkarma kararının “önemsiz olmadığını” ve IAEA’nın İran’ın faaliyetlerini doğrulaması gerektiğini söyledi.
8 Aralık 2022: AB JCPOA müzakereleri koordinatörü Enrique Mora, İran’ın anlaşmaya varmak için siyasi iradeden yoksun olduğunu söyledi.
11 Aralık 2022: Suudi Prens Faisal bin Farhan, İran’ın nükleer silah edinmesi durumunda “her şeyin biteceğini” ve Suudi Arabistan’ın İran’ın nükleer silah yapmayacağına dair daha fazla garantiye ihtiyaç duyduğunu söyledi.
12 Aralık 2022: AB Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, JCPOA’dan daha iyi bir seçeneğin olmadığını, İran’ın nükleer silah geliştirmemesini sağlamak için anlaşmayı canlandırmaya devam etmeleri gerektiğini söyledi. İran’ın nükleer tırmanışının “çok endişe verici” olduğunu belirtti.
18 Aralık 2022: İran Atom Enerjisi Kurumu Başkanı Mohammad Eslami, İran’ın zenginleştirme kapasitesinin “sektör tarihinin toplamının iki katından fazla” olduğunu söyledi.
18-19 Aralık 2022: IAEA ekibi İran’ı ziyaret ederek güvenlik soruşturması üzerine görüşmelerini sürdürdü.
19 Aralık 2022: BM Güvenlik Konseyi kararının uygulanmasıyla ilgili toplantıda ABD’nin BM alternatif temsilcisi Robert Wood, İran’ın Rusya’ya drone satışı ile ilgili soruşturmanın yapılmamasını “kabul edilemez” bulduğunu söyledi. Rus Büyükelçi Nebenzia, Genel Sekreterin “Batı’nın baskısına boyun eğmemesini” umduğunu belirtti.
27 Aralık 2022: İsrail Savunma Kuvvetleri Komutanı Aviv Kohavi, İran’a karşı operasyon hazırlık seviyesinin dramatik biçimde arttığını ve operasyon emri verilirse hazır olunacağını söyledi.
28 Aralık 2022: İran Dışişleri Bakanı Amirabdollahian, JCPOA anlaşması için “fırsat penceresinin” her zaman açık olmayacağını, Batı’nın “ikiyüzlü ve müdahaleci davranışlarına” devam etmesi durumunda başka yollara yöneleceklerini söyledi.
2023
3 Ocak 2023: İsrail Başbakanı Netanyahu, İran nükleer anlaşmasına geri dönülmesine karşı uluslararası alanda güçlü şekilde hareket edeceklerini söyledi.
Kaynaklar
https://www.congress.gov/bill/115th-congress/senate-bill/722
https://www.armscontrol.org/blog/2017-06-15/p51-iran-nuclear-deal-alert-june-2017
https://www.state.gov/press-releases
https://edition.cnn.com/videos/tv/2017/07/16/exp-gps-0716-zarif-on-iran-nuclear-deal-compliance.cnn
https://www.eeas.europa.eu/node/30249_en
https://www.aljazeera.com/news/2017/7/26/us-house-approves-russia-iran-north-korea-sanctions
https://www.congress.gov/bill/115th-congress/house-bill/3364%20
https://www.eeas.europa.eu/node/37335_en
https://www.eeas.europa.eu/node/41175_en
https://www.reuters.com/?edition-redirect=uk
https://www.eeas.europa.eu/node/41572_en
https://www.armscontrol.org/blog/2018-03-22/p51-iran-nuclear-deal-alert-march-22-2018
https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm0382
https://europeanmpsforjcpoa.com
https://www.eeas.europa.eu/node/44599_en
https://www.iaea.org/sites/default/files/18/06/gov2018-24.pdf
https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/mex_18_4085
https://www.eeas.europa.eu/node/48471_en
https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_18_5103
https://gadebate.un.org/sites/default/files/gastatements/73/us_en.pdf
https://news.un.org/en/story/2018/09/1020711
https://gadebate.un.org/sites/default/files/gastatements/73/il_en.pdf
https://www.iaea.org/sites/default/files/documents/gov2018-47.pdf
https://news.un.org/en/story/2018/09/1021192
https://www.eeas.europa.eu/node/59179_enhttps://www.iaea.org/sites/default/files/documents/gov2019-10.pdf
https://www.eeas.europa.eu/node/62093_en
https://www.reuters.com/article/us-iran-usa-zarif-idUSKCN1S403W
https://www.iaea.org/sites/default/files/documents/govinf2019-9.pdf
https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm749
https://www.nytimes.com/2019/09/02/world/middleeast/iran-france-nuclear-deal.html
https://www.iaea.org/sites/default/files/documents/gov2019-32.pdf
https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm767
https://president.ir/en/111155
https://www.iaea.org/sites/default/files/documents/govinf2019-10.pdf
https://english.khamenei.ir/news/7045/The-maximum-pressure-policy-of-the-US-against-Iran-has-failed
https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm780
https://www.bbc.com/news/world-middle-east-49849448
https://ifpnews.com/iran-raps-eus-inaction-on-jcpoa-in-talks-with-russia
https://docs.un.org/en/S/2019/934
https://www.defense.gov/News/Releases/Release/Article/2049534/statement-by-the-department-of-defense
https://en.irna.ir/news/83622509/Iran-takes-final-step-by-abandoning-JCPOA-restrictions
https://basedoc.diplomatie.gouv.fr/vues/Kiosque/FranceDiplomatie/kiosque.php?type=baen#Chapitre1
https://www.armscontrol.org/blog/2020-02-13/p4-1-iran-nuclear-deal-alert
https://apnews.com/article/middle-east-business-iran-60941df82b31683e34830c59265621cd
https://www.tehrantimes.com/news/446338/Iran-produces-new-generation-of-centrifuges
https://www.armscontrol.org/blog/2020-06-26/iran-illicit-arms-transfers-not-justify-us-snapback
https://www.iaea.org/sites/default/files/documents/gov2020-30.pdf
https://www.iaea.org/sites/default/files/documents/gov2020-26.pdf
https://en.irna.ir/news/83834673/Gas-leak-causes-midnight-explosion-in-eastern-Tehran
https://russiaun.ru/en/news/nonproliferation_300620
https://apnews.com/general-news-9e1ac61d0918b930c42da69d349df6ec
https://financialtribune.com/articles/business-and-markets/104535/swiss-deal-with-iran-via-shta
https://tass.com/world/1180947
https://en.irna.ir/news/83889909/First-ballistic-missiles-fired-deeply-from-beneath-Earth-by-IRGC
https://www.reuters.com/article/us-iran-nuclear-enrichment-iaea-idUSKBN29915N
https://apnews.com/article/iran-underground-nuclear-facility-d9809b8a61f71f87dff31da6ff784687
https://apnews.com/article/joe-biden-middle-east-iran-ali-khamenei-bf04c8662763c2e94aafadf74faa1b82
https://www.armscontrol.org/blog/2021-06/p4-1-iran-nuclear-deal-alert
İlk yorum yapan siz olun